کتاب سه گام در کنترل اغتیاد اثر مژگان دارابی نشر کنکاش

اعتیاد واژه گوش آشنا و روح رنج این روزهای زندگی بشر هست و شاید بتوان متناسب با انواع آن تعارف متفاوتی از آن ارائه داد؛

اعتیاد فرایندی است که سلامت انسانی اجتماعی را به خطر می‌اندازد و این وابستگی تا آن‌جا به نفی اراده و تمرکز بر تأمین مواد مخدر می‌انجامد که چیزی جز اختلال در کارکردهای انسان و جامعه به بار نمی‌آورد. اعتیاد به منزله مسئله‌ای اجتماعی که روابط و مسئولیت پذیری و شغل و آمال اشخاص را به مخاطره می‌افکند، هم از اختلالات کارکردی جامعه سرچشمه می‌گیرد و هم اختلالات مزبور را رقم می‌زند. میزان رواداری اجتماعی در مقابل این مسئله از حدودی مشخص برخوردار است، خصوصا این که وابستگی به اعتیاد تشدید شده و این رفتار با جرائم دیگری نیز توام می‌گردد. در این صورت شاهد حمایت‌هایی اجتماعی برای رفع این معضل نیز هستیم که از مطالعه علمی تا تمهید شرایط و امکانات رفع اعتیاد معتادان تنوع می‌پذیرد. این بدان جهت است که اعتیاد نه توارثی که تابع شرایط زیست جمعی است و جز در تعاملات اجتماعی پا نمی‌گیرد و به آن‌ها آسیب نمی‌رساند.

معتادان به عنوان قربانیان اختلالات کارکردی جامعه می‌توانند دیگران را هم قربانی کنند و به این ترتیب از جامعه انتقام بگیرند. اگر معتادان از اعتیاد برای فرار از مشکلات استفاده می‌کنند، رفع اجتماعی مشکلات می‌تواند به تغییر عادات رفتاری آنان یاری رساند؛ وگرنه رفتارهای ضد اجتماعی آن‌ها کیان زندگی انسانی اجتماعی را تهدید می‌کند. اگر فرهنگ تابوهایی در زمینه منع برخی مواد مخدر وضع کند، دسترسی به آن‌ها از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نباشد، تشویق دوستان نایاب برای تجربه اعتیاد به کار نیاید و خانواده به قدر کافی به حمایت عاطفی از اعضایش بپردازد، قاعدتا نمی‌توان شاهد بالیدن اعتیاد بود. افسردگی و اضطرابی که برخی معتادان، اعتیاد را درمانش معرفی می‌کنند، در شرایط نامساعد اجتماعی بروز می‌کند و بی‌ثباتی و ناامنی خانواده که در این امر مؤثر است نیز از همین شرایط برمی‌خیزد. هیچ معتادی برای مردان معتاد نمی‌شود، بلکه برای فراموشی فشارهای درونی و بیرونی به این کار تن می‌دهد. در این صورت هم رعایت حدود اعتیاد و هم آگاهی بخشی از نتیجه معدوم کننده چنین رفتاری به عهده جامعه خواهد بود؛ زیرا حداقل این است که رفتار اعتیادآمیز در قالب تعاملات وضعیتی آموخته می‌شود و محرک‌های اعتیاد بنا به تفسیر معتاد با پاسخ اعتیاد تکمیل می‌گردد.