فیدیبو نماینده قانونی گروه انتشاراتی ققنوس و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب شریدر به روایت شریدر

کتاب شریدر به روایت شریدر

نسخه الکترونیک کتاب شریدر به روایت شریدر به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب شریدر به روایت شریدر

پل شریدر از چهره‌های اصلی سینمای دهه ۱۹۷۰ آمریکاست. در مقام منتقد فیلم یکی از مهم‌ترین کتاب‌های نظری سینمای این دهه را نوشته است: سبک استعلایی در سینما؛ در مقام فیلمنامه‌نویس، مهم‌ترین و دوران‌سازترین فیلم این دهه را نوشته است: راننده تاکسی و در عین حال با کارگردان‌های مهم این دهه مثل اسپیلبرگ، دی‌پالما و پولاک همکاری داشته است؛ در مقام کارگردان هم با فیلم پرولتری شکست خورده کارگران صنعتی کارش را در این دهه شروع کرد تا با چشیدن طعم شکست، به جهان مورد علاقه برسونی ـ الهیاتی‌اش در ژیگولوی آمریکایی برسد. ماهیت تفصیلی و تحلیلی کتاب، به گونه‌ای است که مترجم را از نوشتن مقدمه‌ای مفصل در باره وجوه مختلف و متعدد کار شریدر معاف می‌کند. کتاب هم پس‌زمینه تربیتی و دینی شریدر را وامی‌کاود، هم درس‌هایی است در باب فیلمنامه‌نویسی از زبان یکی از خلاق‌ترین فیلمنامه‌نویسان همه دوران‌ها، هم تحلیلی است هوشمندانه از نسل فیلمسازان دهه ۱۹۷۰، و هم نشان می‌دهد که کارگردانی با دغدغه‌ها و تربیت دینی چگونه مضامین الهیاتی را در فیلم‌هایش بسط می‌دهد. این جنبه آخر دست‌کم می‌تواند ماهیت پدیده‌ای به نام سینمای دینی و البته خلف آن سینمای معناگر را در ایران مسئله‌زا کند. بخش پایانی کتاب گزیده‌ای است از نقدها و نوشته‌های شریدر در دوره نقدنویسی، که برخیشان هم‌اینک از نوشته‌های کلاسیک نقد فیلم محسوب می‌شوند.

ادامه...
  • ناشر گروه انتشاراتی ققنوس
  • تاریخ نشر
  • زبانفارسی
  • حجم فایل 2.12 مگابایت
  • تعداد صفحات ۳۱۱ صفحه
  • شابک

معرفی رایگان کتاب شریدر به روایت شریدر

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



بخش اول

۱.دورنما: جاده گراند راپیدز

کوین جکسن: منتقدان، بسیار به تربیت کالوینیستی شما در گراند راپیدز، میشیگان، پرداخته اند، اما جزئیات مهم و دقیق همچنان مه آلودند. مثلاً ملّیت والدین و پدر و مادربزرگت؟

پل شریدر: پدر و مادربزرگ مادری ام اهل فریزلند هستند. عقبه پدری ام کم تر به این وضوح است. پدرِ پدرم آلمانی بوده و نام خانوادگی اش هم به همین دلیل آلمانی است، اما در کانادا زندگی می کرده و از آن جا به آمریکا آمده است. اما آن محیطی که من در آن رشد کردم هلندی بود. پدرم وقتی با مادرم ازدواج کرد وارد این محیط شد و مادرم باعث گرایش پدرم به دین جدید شد.
موقعی که بچه بودم پدربزرگم هنوز به زبان هلندی صحبت می کرد و بعدازظهرها هم مراسم مذهبی هلندی ادا می شد، اگرچه در نوجوانی ام دیگر خبری از این مراسم نبود. وقتی چند سال پیش به آمستردام رفتم شوکه شدم، سوار اتوبوسی شده بودم و پشت سر من مادری بود که داشت پسر کوچکش را سرزنش می کرد. اگرچه من هلندی نمی فهمیدم، اما لحنِ زن سیلان خاطرات کودکی را در ذهن من زنده کرد.
خانواده مادری ام فاصله شان تا گراند راپیدز نیم ساعت بود و آن ها مالک این سرزمین باتلاقی بودند. به خاطر این که آن ها هلندی بودند و می دانستند با این زمین های باتلاقی چه کار کنند، آن جا نهری زدند و شغلشان کشاورزی شد. خانواده های هلندی زیادی در گراند راپیدز زندگی می کردند به نحوی که وقتی نام های خانوادگی آن ها را به لحاظ الفبایی طبقه بندی می کردی، نیمی از اسامی آن ها میان ونز و وَن درز قرار می گرفت. اگر شما یک ون بودید، مثل وَن اندرسن، همچنان در نیمه اولِ طبقه بندی حروف الفبا قرار داشتید.

ک ج: در فیلم هسته سخت(۲) ارجاع طنزآمیزی به این نکته است و به نظر می رسد که نگاه شما به گراند راپیدز در فیلم بسیار نزدیک به زندگی واقعی است.

پ ش: مونتاژ کلیساها در ابتدای فیلم، از چند کلیسای اصلاحی که می شناختم ساخته شده است. من هم مثل فیلم توی کارخانه کار می کردم و غیره. بله شبیه به زندگی واقعی ام بود.

ک ج: و آیا پدرتان مثل جیک ون دورن در هسته سخت تاجر بود؟

پ ش: بله. او برای یک شرکت خط لوله کار می کرد که در حال کشیدن خط لوله از کانادا به اوهایو بود. او درگیر کار کشاورزی نبود، برخلاف خانواده مادری ام.

ک ج: آیا این مسئله شما را نسبت به همکلاسی هایتان به طبقه متوسط نزدیک تر نمی کرد؟

پ ش: بله. گراند راپیدز منطقه ای بود که یک سومش لهستانی های کاتولیک بودند، یک سومش هلندی های کالوینیست و یک سوم دیگر هم یک جور حدفاصل این دو گروه بودند. لهستانی ها در سمت شمال و غرب منطقه زندگی می کردند و هلندی ها در جنوب و شرق، اما ما در منطقه لهستانی ها زندگی می کردیم به خاطر این که نزدیک جایی بود که خانواده مادری ام زندگی می کردند. کلیسای من پس زمینه تربیتی سفت و سختی داشت، و به خصوص زمانی که در باره هنر اظهارنظر می کرد خیلی روشنفکرانه نبود. آن ها درک چندانی از هنرهای بصری نداشتند، هنوز نسبت به هنر دیدگاه کرامولی(۳) داشتند. موقعی که از کلاس نهم فارغ التحصیل شدم تنها یکی دیگر از دانش آموزان وارد کالج شد، به عنوان کشیش روحانی. بچه هایی که من با آن ها بزرگ شدم بیش تر کارگران یدی بودند و از خانواده های کشاورز.

ک ج: آیا این موضوع توضیح دهنده همدلی شما با طبقه کارگر تحصیل نکرده در فیلم هایی مثل کارگران صنعتی(۴) نیست؟

پ ش: کارگران صنعتی دقیقا از توی همین پس زمینه می آید. گراند راپیدز یک شهر تولیدکننده اثاثیه خانه است، اما در عین حال یکی از مکان های صنعت خودرو در دیترویت هم بود ــ در گراند راپیدز زیرسیگاری و شیشه جلوی ماشین هم ساخته می شد.

ک ج: شما در مدرسه بچه بااستعدادی بودی؟

پ ش: من باهوش ترین نبودم، اما یکی از تیزترین بچه ها بودم. از هوش خلاق برخوردار بودم که همیشه در حال نقشه کشیدن بود. وقتی بچه بودم یکی از آن فروشنده های دوره گرد بودم: همیشه در حال فروش چیزی بودم و وقتی سیزده چهارده سالم شد، فروشگاه گل فروشی کوچک شخصی خودم را داشتم. آن نوع محیطی که من در آن بزرگ شدم نسبت به موفقیت تجاری خیلی حساس بود و البته این نوعی فریضه اخلاقی کالوینیستی بود، این که خداوند پاداشش را با ثروت عطا می کند، بنابراین موفقیت مادی و موقعیت مذهبی در جوار هم حضور دارند. البته این آموزه کالوینیستی با برخوردار بودن از یک نظام اقتصادی بسته تضمین می شد ــ یعنی این که شما از یک کاتولیک خرید نمی کنید، فقط از همدیگر خرید می کنید.

ک ج: آیا خلاقیت شما خودش را در چیزی غیر از سرمایه گذاری هم نشان داد؟ مثلاً از همان سال ها آیا چیزی می نوشتید؟

پ ش: نه، اشتیاق چندانی نداشتم. یادم می آید که از همان ابتدا می خواستم کشیش روحانی بشوم. من آموزش های مذهبی زیادی دیده بودم که فقط حاصل کلیسا رفتن در روزهای یکشنبه نبود، بلکه به خاطر حضور هر روزه در کلیسای مدرسه، کلاس های دینی در مدرسه، کارآموزی کالوینیستی به جای پیشاهنگی، بود. و من هم مثل همه گروه های جوانان به کلیسا رفت و آمد می کردم.
هنگامی که به دبیرستان می رفتم هیچ ارتباطی با آدم های بیرون از کلیسا نداشتم. در اطراف خانه ما آدم های زیادی وجود داشتند اما مادرم مرا از ارتباط با آن ها منع کرده بود. این تلویزیون بود که این فضا را شکست. وقتی تلویزیون آمد، خانواده ها کوشیدند ما را از آن دور نگه دارند، و من فکر می کنم حق داشتند، چرا که تلویزیون تهدیدی برای محیطِ به لحاظ ایدئولوژیک نابی بود که آن ها درست کرده بودند. به همین دلیل هم بود که فیلم دیدن غدغن بود. اما آن ها فهمیدند که بچه ها به خانه های دوستانشان می روند و تلویزیون تماشا می کنند. ما به خانه هایی می رفتیم که در آن در احاطه مجسمه های مریم بودیم و در عین حال برنامه هادی دودی(۵) تماشا می کردیم. در این لحظه بود که آن ها تسلیم شدند و گفتند: «خب، اگر ما توی خانه خودمان تلویزیون داشته باشیم حداقل می توانیم کنترل کنیم که بچه ها چه چیزی ببینند.»
یکی از دلایلی که من دوست داشتم مُبلغ مذهبی بشوم این بود که من به خاطر علاقه مادرم به دو شخصیت کتاب مقدس، پل و یوسف، پل نامیده شدم ــ پل این شخصیت ناجور مسیحی که کل جهان را با پای پیاده رفت و تغییر داد، و یوسف که مورد حسادت برادرانش قرار گرفت و آواره شد و به شاهزاده ای در مصر تبدیل شد. بنابراین آن ها فانتزی های خیلی پرزرق و برقی بودند و در طول تعالیم ملال آور و طولانی کلیسایی، کار من این بود که بنشینم و به خواندن در باره آن ها در انجیل مشغول شوم، چرا که داستان های خیلی جذابی بودند. من حس عجیبی نسبت به سن پل داشتم، در واقع من به سن پل بیش از مسیح علاقه داشتم. به نحوی آنچه ما امروز باور داریم سن پل گرایی است. مسیح مثل سقراط است: چهره ای اسرارآمیز که صرفا به واسطه افلاطون او را می شناسیم، درست همان گونه که ما مسیح را به واسطه سن پل می شناسیم. سن پل در همه انجیل ها دستی داشته است. دلایل کافی وجود دارند تا قبول کنیم او انجیل لوقا را نوشت و بر بازنویسی انجیل های دیگر نیز نظارت داشت.
و شهادت سن پل بیش از مسیح مرا جلب می کند. اگر قطعه ای در کتاب مقدس باشد که من بارها و بارها خوانده ام، آخرین نامه به تیموتی و وداع سن پل است: «من خوب جنگیدم.» نمی دانم به خاطر اسمم بود یا نه، اما من می خواستم این کار را بکنم. دوست داشتم وارد شهری بشوم، روی سنگی بایستم و شروع کنم به صحبت کردن، درست شبیه به هری دین استانتون در آخرین وسوسه مسیح، اخبار خوبی می آورد و سپس به خاطر آن نشئه می شود. البته که شهادت همواره بخشی از جذبه بوده است.

ک ج: آیا هنگامی که شروع کردید به نوشتن، انجیل منبع اصلیتان بود؟

پ ش: خب ما هر روز انجیل را به طور متوالی می خواندیم، بنابراین چیزی را از دست نمی دادیم. ما همه بخش های مرتبط به پدران را می خواندیم(۶) ــ یک هفته دور یک میز می نشستیم و به خواندن پدر گوش می دادیم. اما چیزهای جذابی هم وجود داشتند. داستان های انجیلی بسیار قدرتمندی بودند و بله آن ها تاثیری آشکار بر چیزهایی که می نویسم می گذارند. ماخذ بزرگ بصری و فانتزی های دیگر آن دوره ترانه هایی بودند که در مدرسه خوانده می شد. دسته ای از بچه های دبیرستانی را تصور کن که همه ایستاده اند و دارند «این جهان خانه من نیست» را می خوانند. خیلی غریب بود، در این ترانه تخیل غنی و خون داری وجود داشت. ترانه دیگری که خیلی خوب به خاطر می آورم «چشمه ای وجود دارد که از رگ های امانوئل جاری می شود» بود؛ تصویری بسیار نیرومند: سرچشمه ای از خون که از شانه های مسیح می خروشد. مسیحیت حقیقتا آیین خون و مرگ است. هر چقدر هم بگویند مسیحیت در باره چیزهای دیگر مثل عشق و خداست، اما حقیقت این است که مسیحیت بیش تر بر روی مصیبت و استغاثه تاکید دارد و این ها تصاویری اند که یک بچه را منکوب می کند.

ک ج: در باره آثار غیرمذهبی که می خواندی صحبت کن!

پ ش: همه آدم های محبوب آن سال ها: همینگوی، استیون کرین، مارک تواین، رینگ لاردنر. فکر می کنم اولین کتاب مهمی که خواندم بینوایان بود. قطعا این اولین کتابی است که به خاطر می آورم. جدا از انجیل، مهم ترین کتابی که در دوره بلوغ خواندم، نسخه مصور پیشرفت زائر بود.

ک ج: شما هیچ ایده ای در باره فعالیت هنری نداشتید؟

پ ش: نه، اصلاً. من همواره علاقه مند به ادبیات انگلیسی بودم، همان طور که برادرم بود، او از من سه سال بزرگ تر بود، من فکر می کنم هر دو ما تحت تاثیر معلم مشترکی بودیم. در کلاس نهم، ما خانم معلمی داشتیم که از حساسیت بالایی نسبت به ادبیات برخوردار بود، و اگرچه شباهت چندانی به وضعیت امروز ندارد، یادم می آید که او روی صندلی در جلوی کلاس می ایستاد و تک خوانی لیدی مکبث را می خواند، و من آن را بسیار برانگیزاننده یافتم، این ایده که جهانی غیر از جهان مذهبی هم وجود دارد. تا آن موقع همه فانتزی های واقع گریزانه من در زمینه ای مذهبی غنوده بود، اما ادبیات انگلیسی نشان داد که راه گریزی به جهان دیگر هم وجود دارد.

ک ج: آیا در این دوره بود که سینما خودش را همچون ابزاری برای گریز از واقعیت به شما نشان داد. داستان بارها نقل شده ای وجود دارد در باره جیم شدن شما در هفده سالگی برای دیدن نخستین فیلمتان در سینما.

پ ش: خب، آن موقع ما در خانه مان تلویزیون داشتیم، و در برنامه باشگاه میکی ماس همواره فیلم های جدید دیزنی تبلیغ می شد. من و یکی از دوستانم بعد از مدرسه با اتوبوس به پایین شهر رفتیم و وارد سالن سینما شدیم. ما فیلم پروفسور فراموشکار را دیدیم و من چندان تحت تاثیر فیلم قرار نگرفتم. اما بعد از آن در تابستان من پیش چند تا از وابستگانم که از تعصبات کم تری نسبت به دیگر اعضای خانواده ام برخوردار بودند، در ایندیانا ماندم. خاله ام گفت چرا شما بچه ها نمی روید سینما فیلم ببینید؟ پس ما به سینمای محل رفتیم و فیلم وحشی در وطن را دیدیم که الویس پریسلی و تیوزدی ولد در آن بازی می کردند... و من ناگهان متوجه شدم که چرا مادرم اجازه نمی داد من فیلم ببینم.

ک ج: پس لحظه کشف و ظهور با فیلم وحشی در وطن شروع شد؟

پ ش: بله، و مادرم به من اجازه داد تا یک یا دو فیلم دیگر هم ببینم. به من اجازه داد تا فیلم اسپارتاکوس را ببینم، که تمایل شدیدی برای دیدن آن داشتم، نه تنها به خاطر وجوه رمانتیک پسرانه ام، بلکه به خاطر مضمون شهادت.

ک ج: و آیا در همان دوره بود که جاه طلبی فیلمساز شدن به سراغت آمد؟

پ ش: نه، نه ــ این کاری نبود که من فکر کنم اصلاً بشود انجام داد. اصلاً در قلمرو امکانات من نبود.

ک ج: پس کی شروع کردی به اولین شورش های هیجان انگیز علیه پس زمینه مذهبی ات.

پ ش: فکر می کنم نخستین هیجان ها و تحولات مربوط به سیاهان بود، چرا که در پس زمینه من نوعی نژادپرستی وجود داشت، کلیسای ما مشابه کلیسایی در آفریقای جنوبی عمل می کرد. ماجرایی خاص وجود داشت که مادرم مکررا آن را ذکر می کرد ــ او مرا در هر اتفاقی که برایم رخ می داد مقصر می دانست و همین طور در هر کاری که من بعد از آن در خصوص آن اتفاق انجام می دادم.
من واقعا می خواستم تا از گراند راپیدز بزنم بیرون و چیزهایی در دنیا ببینم، بنابراین به فکر رفتن به مدرسه نظام در تابستان افتادم. برای چند سال والدینم را عاصی کردم تا به من اجازه رفتن بدهند، و سرانجام آن ها تسلیم شدند و برای تابستان مرا به مدرسه ای در ویرجینیا فرستادند، مدرسه ای در مرز کارولینای شمالی که آکادمی نظامی هارگریو نامیده می شد. وقتی به آن جا رسیدم متوجه شدم که من تنها کسی هستم که به خواست خودم به آن جا آمده ام: مابقیِ آن ها اساسا بچه های خلافکاری بودند که والدینشان آن ها را به آن جا فرستاده بودند. آن تابستان یک چیز خیلی زیاد سر زبان ها افتاد، من آن روزها را خیلی به وضوح به خاطر می آورم.
ما پسری یهودی در طبقه مان داشتیم که به شکل بی رحمانه ای به کارهای پست واداشته می شد. من تا آن موقع یک یهودی هم ندیده بودم، نمی فهمیدم که چرا به چنین کارهایی واداشته می شد، پس من طرف او را گرفتم. و در همان موقع مارتین لوترکینگ درست ده مایل دورتر در حاشیه مرز در حال سخنرانی های آتشین بود ــ همه این ها در منطقه ای رخ داد که سیاهان را از سفیدها تفکیک می کرد، جایی که کل شهر با یک خط تقسیم شده بود. فرمانده مدرسه مان به دانش آموزان مدرسه فرمان داد از شهر محافظت کنند، هنگامی که فرماندار در مدرسه اعلام حکومت نظامی کرد من مقررات را شکستم و به تماشای سخنرانی و تظاهرات رفتم و دیدم که همه مردم دستگیر شدند.
برای این که نارضایتی ام را نسبت به این ماجرا نشان دهم، در کلاس تعلیمات مدنی دست به اعتراض زدم. کلاسی بود که معلم آن زن فرماندار بود، بنابراین من پایان نامه ترمم را روی کتاب سیاه همچون من انجام دادم که در باره تجربیات نویسنده سفیدپوستی بود که در قالب یک سیاهپوست در جنوب می رود. نمره ای که من برای این مقاله گرفتم D بود، با این توضیح که «این حقیقت ندارد» و روی کل مقاله هم خط کشیده شده بود. مشخصا این لجاجت در انجام چیزی که نوعی سیلی در صورت نهاد مدرسه نظام بود باعث شکوفایی طغیان و شورش نهفته در من شد و هنگامی که من از هارگریو زدم بیرون و به گراند راپیدز برگشتم، یکی از اولین کارهایی که در آن پاییز انجام دادم نوشتن داستانی کوتاه در باره ارعاب دانشجویی یهودی بود.
مادرم معتقد بود که من دیگر همان آدمی نیستم که پیش تر بودم، و من فکر می کنم او احتمالاً حق داشته. ناگهان آن تغییر کوچک در محیط بود که باعث شد من جهان را ببینم، و برای نخستین بار در زندگی ام دور و بر من پر از بچه هایی بود که اساسا بی ایمان بودند.

ک ج: آیا آن طغیان و شورش ادامه یافت تا خود را به شکل خلاقه نشان دهد، یا این که شکل دیگری پذیرفت؟

پ ش: خب، من به نوشتن ادامه دادم. احتمالاً این طغیان شکل دیگری گرفت، شکلی که با رفتن به کالج کالوین قوام یافت. کالوین نیمه کالج، نیمه مدرسه دینی بود. کالوین کارش را به عنوان مدرسه دینی شروع کرده بود، اما به تدریج واحدهایی در باب هنر هم به درون آن راه یافته بود. برای این که از این کالج فارغ التحصیل شوید، باید ابتدا در رشته الهیات درس می خواندید و سپس در درسی دیگر مشغول به تحصیل می شدید. هنگامی که برای اولین بار به کالوین رفتم، هنوز قصد داشتم پدر روحانی بشوم، اما هنگامی که زندگینامه کلارنس داروو را خواندم، مدافع بزرگ آدم های کوچک، یک وکیل آزادیخواه بزرگ، نظرم عوض شد. بنابراین فانتزی من از یک واعظ مسیحی به یک نیروی اجتماعی پروتستان معتقد تغییر کرد، یک مدافع فقرا، و این فانتزی بار دیگر در تابستانی که در هارگریو بودم به سراغم آمد. بنابراین تا موقعی که در کالج بودم توی کله ام این بود که وکیل بشوم، اما این فانتزی هنگامی تغییر کرد که من واحدی درسی در درس سخنرانی عمومی برداشتم و متوجه شدم که در سخنوری آدم چندان راحتی نیستم. فانتزی من محقق نشد چرا که در آن کار چندان خوب نبودم. بنابراین به نوشتن ادامه دادم، که همچنان امکان پروتستانِ معتقد بودن را ممکن می کرد بی آن که لازم باشد چهره ای اجتماعی باشم.
چیز دیگری که هنگامی که به کالج رفتم رخ داد این بود که من با بچه هایی که از نیوجرسی آمده بودند دمخور شدم، که با آن که از کلیسای ما آمده بودند، آدم های لیبرال تری بودند، و همه هم عرق خورهای قهاری بودند. تمام حس طغیان طلبی من در موانست آن ها شکوفا شد، و من غالب اوقات سال اول را صرف نوش خوارگی و شیطنت کردم. من بچه ای خشکه مقدس در محیطی خشکه مقدس بودم، بنابراین دلیل اصلیِ رفتار بد من، جابجایی جنسی بود، بنابراین وجدان بسیار معذبی داشتم از این که با دختری قرار بگذارم و از داشتن یک زندگی جنسی اساسا معذب بودم. تمام این احساسات در نوعی ویرانگری منفجر شد و سرانجام از خوابگاه اخراج شدم چرا که باعث آتش گرفتن میزم شدم.

ک ج: آیا این نشانه روح بلند شما بود یا نشانه ای از یاس؟

پ ش: من اوقات خوبی داشتم. اولین باری را که مست کردم دقیقا به خاطر می آورم. با همین بچه ها در کالوین بود، و حس آزادی فوق العاده آن دوران را به خاطر می آورم و این حالت باطنی که «نباید احساسی شبیه به این داشته باشم، راه دیگری هم برای حس کردن وجود دارد. من نباید در جسم خویش محبوس باشم. منِ دیگری وجود داشت و الکل این من را از جسمم بیرون کشید.» و بالاخره کار خلاقه درست در همان جا خودش را نشان داد.
پس آن دوره، نوعی انفجار بود، تخلف و تخطی و کارهایی خلافِ قانون بود که می توانستم انجام دهم، و نقطه اوجش هم زمانی بود که از کالج اخراج شدم. پدرم مرا کشید گوشه ای و مقداری پول به من داد. بعد برادرم من را کشید گوشه ای و گفت: «تو تنها آدمی نیستی که چنین احساساتی داری، بچه های زیاد دیگری هم هستند که همین نگرش را دنبال می کنند، و همه ما توی روزنامه کار می کنیم.» برادرم واقعا نمی خواست من را وارد روزنامه کند، چون برادر کوچک او بودم، ولی او من را به دفتر روزنامه برد و شروع کردم به همکاری با بچه های آن جا. و بعد درگیر همان تخریب و ویرانگری مشابه شدم، با این تفاوت که این ویرانگری در عرصه عقاید رخ داد، و شکل اولیه آن هم سینما بود. بهترین راه برای ملامتِ نهادِ کالوینیسم، فشار دادن دکمه سینما بود، چرا که ما قرار نبود در باره سینما در روزنامه مدرسه چیزی بنویسیم، بنابراین علاقه من به سینما نوعی وسیله شورش بود.
چیزی که اتفاق افتاد این بود که در شهر ما سالن های سینمای اندکی وجود داشتند و از روی ناچاری فیلم های هنری نمایش می دادند، آن ها فیلم های اولیه برگمان را نمایش می دادند، چرا که بچه های کالج کالوین برای دیدن این فیلم ها می آمدند، بخشی به این خاطر که قریحه و مفاهیم این فیلم ها به مکتب کالوینیسم شباهت داشت، نوعی حساسیت پروتستانی شمالِ اروپا، و بخشی هم به خاطر حس شورش و طغیانی که با دیدن فیلم برانگیخته می شد، و به تدریج این نبرد را بچه ها بردند. سال بعد دانشجویان فیلم بعدی برگمان را نمایش دادند و مقامات نتوانستند جلوی روزنامه را بگیرند، بعضی از دانشجویان یک باشگاه فیلم راه انداختند و شروع کردند به نمایش فیلم بیرون از خوابگاه، و بنابراین روزنامه هم نقدهایی در باره فیلم های به نمایش درآمده چاپ می کرد.

ک ج: بنابراین شما هم باشگاه فیلم را راه انداختید و هم شروع کردید به نوشتن در باره فیلم ها؟

پ ش: بله، در سال های دوم و سوم دانشجویی. به خاطر این که این باشگاه فیلم خارج از خوابگاه بود، دانشگاه مشکلاتی با آن پیدا کرد، بنابراین آن ها موافقت کردند که باشگاه داخل خوابگاه باشد، این طور می توانستند روی فیلم های مناقشه برانگیزتر نظارت بیش تری داشته باشند، و ما نه تنها نقدهایی در باره این فیلم ها در روزنامه دانشگاه چاپ می کردیم، که غالبا من هم نویسنده شان بودم، بلکه من برخی از اعضای لیبرال تر دانشکده، به خصوص دانشکده الهیات را واداشتم تا سمیناری در باره سینما برگزار کنند. یک پدر روحانی و یک پروفسور بخش جامعه شناسی پشت میزی می نشستند و فیلم را توصیف می کردند، و هر چقدر فیلم مناقشه برانگیزتر بود، من از آدم های مذهبی تر می خواستم که در بحث در باره فیلم مشارکت کنند. آن روزها من فیلم ویریدیانا(۷) را نمایش دادم که مثل آخرین قطره ای بود که کاسه صبر مقامات را لبریز کرد، من تعدادی از پدران روحانی را دعوت کردم، این واقعه سر و صدای زیادی راه انداخت و ما توانستیم یک سالن پانصدنفره را برای نمایش فیلم پر کنیم.
آن موقع پولی که از نمایش فیلم ها به دست می آمد به من و دوستانم می رسید، چرا که هیچ سازمان رسمی درگیر نمایش این فیلم ها نبود، و بنابراین سرانجام دانشگاه متوجه شد که آن ها باید نظارتشان را بر انجمن فیلم تشدید کنند. آن ها از من خواستند که اساسنامه ای برای انجمن فیلم بنویسم. من اساسنامه ای نوشتم. آن ها با این شرط آن را پذیرفتند که هیچ مداخله ای در نمایش فیلم نداشته باشم. در طول آن سال ها که باشگاه فیلم به شکل نیمه قانونی به کارش ادامه داد، گزینش فیلم ها خیلی سختگیرانه بود: اردت، سال گذشته در مارین باد و نازارین. فیلم هایی پر از ایده و مفهوم. اما به محض این که نمایش فیلم قانونی شد و به بخشی از برنامه های دانشگاه تبدیل شد فیلم های سرگرم کننده غلبه یافتند، و فیلم های ماجراجویانه و مسئله دار کم تر و کم تر شدند. امروزه هم که فقط فیلم های سبک نمایش می دهند.

ک ج: و شما تمام این مدت در باره فیلم ها نقد می نوشتید؟

پ ش: نوشتن نقد فیلم تنها راهی بود که به کمک آن توانستم وارد حلقه بسته روزنامه بشوم، اما در پایان سال سوم شهرت من به خاطر دردسرسازی هایم بود و مشخص شده بود که من این حسِّ دردسرسازی ام را به هنرها منتقل کرده بودم.
به خودم گفتم: «خب شما نمی گذارید من باشگاه فیلمم را اداره کنم، خب به جایش من درگیر کار روزنامه می شوم.» اما برای این که شما روزنامه ای راه بیندازید باید در انتخابات شرکت می کردید و به خاطر سوابقم اجازه شرکت در انتخابات به من داده نشد. در آن زمان با دختری رابطه داشتم که بعدها با او ازدواج کردم. او دختر درسخوان و ممتازی بود. به او گفتم: «روزنامه ای راه بینداز. آن ها به تو اجازه می دهند، چرا که فکر نمی کنند تو دردسر ایجاد کنی و من دبیر تحریریه می شوم.» و خب، آن ها به او اجازه دادند و در ترم بعدی او به اندازه من رادیکال شده بود.
یادم می آید آن موقع جلسه سخنرانی ای با اعضای روزنامه برگزار کردیم؛ بهار ۱۹۶۸ بود. گفتیم اگر کاری نکنیم که روزنامه تعطیل نشود، معنی اش این است که کارمان را خوب انجام نداده ایم. اما کلک ما تا پایان سال تحصیلی باعث تعطیلی روزنامه نشد. پاییز قبل تظاهرات عظیمی در واشنگتن برگزار شده بود و ما از بودجه مدرسه استفاده کردیم تا اتوبوسی به محل تظاهرات بفرستیم ــ این از سوی دانشجویان خیلی محافظه کار صورت گرفت، دانشجویانی که به گلدواتر رای داده بودند. بنابراین آن ها به تظاهرات رفتند و با عکس بزرگی از پرچم کالوین در جلویِ پنتاگون در کنار دیگر تظاهرکنندگان بازگشتند. توی روزنامه ها این قضیه تیتر یک شده بود. مقامات کالج فهمیدند که مدرسه از معترضان حمایت مالی کرده است، اما آن ها ما را اخراج نکردند و آن بهار من خیلی نگران شده بودم که چرا آن ها ما را اخراج نکردند: آدم هایی که توی کمیته انضباطی بودند متوجه قصد ما شده بودند و فهمیدند که چیزی که ما واقعا می خواهیم انجام بدهیم این است که آن ها آدم های اُمُّل و غرغرو به نظر برسند و این که اگر ما را بیرون می انداختند در واقع از ما رودست خورده بودند.
اما بالاخره فرصتی دست داد تا ما بر آن ها غلبه کنیم. قرار بود دیک گریگوری در دانشگاه صحبت کند، اما او به خاطر عقاید لیبرالی اش از طرف ریاست دانشگاه مورد قبول واقع نشد. مطلبی در باره برخورد دانشگاه نوشتیم، اما همچنان ما را اخراج نکردند. هفته بعد گفتیم: «این خودشه.» ما بهانه را به دست آوردیم و در صفحه اول یک مقاله بلند علیه ریاست دانشگاه نوشتیم و خواستیم که او معذرت خواهی کند و بپذیرد که انگیزه نژادپرستانه باعث چنین تصمیمی شده است. ما مقامات دانشکده را مسخره کردیم و آن ها را به مبارزه طلبیدیم. خب، کار ما آن زمان شباهتی با امروز نداشت، اما مقامات دانشگاه خیلی عصبانی شدند، بنابراین بساط ما را تعطیل کردند و در ماه آخر دانشگاه ما روزنامه دیگری تحت عنوان اسپکتکل(۸) درآوردیم که من سردبیر آن بودم. قصد ما این بود که پیش از پایان دانشگاه سه شماره دربیاوریم.
مسخره است. چند ماه پیش من مجله فارغ التحصیلان کالوین را می خواندم که گزارشی در باره اعتراضات نشریه ما در بیست سال قبل نوشته بود. اما در واقع اعتراض ما اعتراض بیست دانشجو از میان چهارهزار دانشجویی بود که آن جا درس می خواندند، بیست دانشجویی که تا آن جا که می توانستند مسئله ایجاد کردند.

ک ج: وقتی شما خودتان را به عنوان آدمی رادیکال توصیف می کنید، آیا این رادیکالیسم صبغه ای سیاسی داشت، یا صرفا نوعی تخریب و ویرانگری بود.

پ ش: دشوار است که میان سیاست خشن و سیاست رایج تمایز قائل شد. دفتر روزنامه شبیه پایگاه کتاب های چینی بود، با پوسترهایی از هوشی مینه و مائوتسه ـ تونگ. دفتر روزنامه مشرف به طبقه همکفِ دانشگاه بود و حقیقتا خیلی مهم نبود که ما به این چیزها واقعا اعتقاد داشتیم یا نه، اما می دانستیم که این کارها آن ها را دیوانه می کرد.
اما بعدا وقتی من به دانشگاه UCLA رفتم درگیر جنبش های ضدجنگ و اعتراضی شدم. سیاست من خیلی نزدیک به چپ گرایان بود: طرفداران ویت کنگ، طرفداران حقوق مدنی. یک دوره دو سه ساله بود که چپ و چپ میانه به یک اتحاد رسیده بودند، اما پس از پایان جنگ ویتنام آن ها دوباره از هم جدا شدند. جنگ باعث اتحاد و همبستگی این نیروهای متفاوت شده بود و به محض این که جنگ تمام شد، برای آدم های زیادی مبارزه تمام شده بود.

ک ج: آیا در کالج غیر از انتشار روزنامه و ایجاد دردسر کار دیگری هم می کردید؟ آیا هنوز هم سخت درس می خواندید؟

پ ش: آره. من یک دانشجوی خوب لعنتی بودم، اگرچه یادم می آید که به این موضوع فکر می کردم که دانشجوی ممتاز باشم یا نه، و دیگر دانشجویی با نمرات A منفی یا B مثبت نبودم، به خاطر این که عمدا واحدهایی را می گرفتم که می دانستم در آن ها نمره A نمی گیرم، مثل موسیقی و ادبیات آلمان. من به اندازه کافی حضور ذهن داشتم که بدانم برای تحصیل به دانشگاه آمده ام، نه برای گرفتن نمرات A، و من دانشجویی واقعی در مدرسه ای واقعی بودم. ما باید شش ساعت درس های نهاد کالوین و درس هایی در الهیات معاصر برمی داشتیم ــ مارتین بوبر، هیدگر ــ و شما باید واقعا تویِ کارتان کارکشته می بودید، چون نمی توانستید از زیرش در بروید.

ک ج: از چه زمانی متوجه شدید که علاقه تان به فیلم بیش از ویرانگری روشنفکرانه شده است؟

پ ش: به محض این که به سال دوم دانشگاه رفتم فانتزی پدر روحانی یا وکیل شدن از ذهنم بیرون رفت، حالا خودم را به عنوان نویسنده، روزنامه نگار و منتقد اجتماعی می دیدم. بعدا وقتی باشگاه فیلم را راه انداختم، شروع کردم به خواندن در باره فیلم هایی که نمایش می دادیم، به استثنای فیلم هایی که امکان دیدن آن ها به هیچ وجه نبود. بنابراین در تابستان ۱۹۶۷، به نیویورک آمدم و سه واحد درسی در دانشگاه کلمبیا گرفتم تا سواد سینمایی ام را بالا ببرم. در ضمن شغلی هم پیدا کردم اما از آن هم اخراج شدم.

ک ج: به خاطر نافرمانی؟

پ ش: دقیقا. دیر یا زود یک آدمی پیش شما می آید و می گوید: «این کار را بکن.» و شما می گویید: «نه، من ایده بهتری دارم.» و او می گوید: «ایده بهتر تو برای من هیچ اهمیتی ندارد.» و شما می گویید: «خب، ایده تو هم برای من هیچ اهمیتی ندارد.» و چیز بعدی که اتفاق می افتد، اخراج شدن است. بنابراین من متوجه شدم که امرار معاش من باید در حوزه کار مستقل باشد، و این که باید راهی برای کلک زدن به سیستم وجود داشته باشد و باید شغلی یافت که در آن خودت رئیس خودت باشی. در تجارت اگر شما به محصول خوبی دست بیابی، می توانی رئیس خودت باشی، بنابراین مشکل پیدا کردن راهی مشابه در هنر بود.
بنابراین به کلمبیا رفتم و این درس ها را گرفتم و بعد از کلاس تا سه و چهار صبح با همکلاسی هایم مشغول نوش خوارگی می شدم. یک شب توی کافه نشسته بودم و داشتم در باره کتاب پالین کیل، توی سینما از دستش دادم، حرف می زدم، کتابی که تازه بیرون آمده بود. داشتم می گفتم چقدر کتاب را دوست دارم که یکی از آدم هایی که آن جا نشسته بود گفت: «خب، بیا بریم و پالین را ببینیم.» او پل وارشا، پسر منتقد مشهور رابرت وارشا بود. پالین پدرش را دوست می داشت. وارشا مرده بود و پالین پل را تحت حمایت خودش گرفته بود. پس ما به وِست اِند رفتیم و با پالین حرف زدیم. من زیاد فیلم ندیده بودم، ولی پر از ایده بودم و هنوز هم به درد کشیش شدن در کلیسا می خوردم. اولین شبی که آن جا بودم، گفتگوی ما تا صبح ادامه یافت، گفتگویی مملو از بحث و جدل واقعی ــ من فیلم هایی را دوست داشتم که پالین دوست نمی داشت و برعکس و بالاخره روی کاناپه خانه پالین خوابیدم. فردا صبح، موقعی که داشتم می رفتم، پالین به من گفت: «تو نمی خواهی کشیش بشی، می خواهی منتقد فیلم بشی.»
آن تابستان من چندبار به خانه پالین رفتم و وقتی داشتم به گراند راپیدز برمی گشتم پالین به من گفت که باید کالج کالوین را همین الآن رها کنم و بیایم به UCLA، جایی که او دوستی به نام کالین یانگ داشت ــ که حالا هم در مدرسه فیلم ملیِ بریتانیاست ــ و پالین فکر می کرد می تواند من را وارد دانشگاه کند. اما فقط یک سال دیگر از درس من در کالوین باقی مانده بود و می خواستم روزنامه را دربیاورم، بنابراین برگشتم. در تمام سال ارتباطم را با پالین حفظ کردم و همه مقاله هایم را برایش می فرستادم.
یکی از آن ها در باره پالین بود، حالا یک جورهایی به خاطر نوشتن آن متاسفم، به خاطر این که خیلی بی منطق بود، اما آن موقع به آن اعتقاد داشتم، مقاله ام در مسابقه ای برنده شد و در کتاب برندگان چاپ شد. اسم مقاله «ماتیو آرنولد در لس آنجلس» بود. فکر می کنم دلیل نوشتن مقاله این بود که درس مورد علاقه ام در کالج، ادبیات دوره ویکتوریا بود. من رساله ام را در باره «کولریج پس از قوبیلای خان» نوشتم، و روی موعظه های او تاکید کردم. من عاشق جان هنری نیومن و پاتر و کل آن گروه بودم و فکر می کردم میان دوست داشتن کاری که ماتیو آرنولد کرده بود و دوست داشتن کاری که پالین داشت انجام می داد، راهی برای مقایسه آن دو یافته بودم. اما حقیقت این بود که آن دو هیچ شباهتی به هم نداشتند.
در آخرین تابستانی که در کالوین بودم برای پالین نامه ای نوشتم و گفتم: «حق با شما بود، می خواهم به UCLA بروم.» و به خاطر این که هیچ آموزشی به لحاظ نظری ندیده بودم، خیلی سخت می شد وارد UCLA شد. کالین یانگ فقط به خاطر سفارش پالین من را پذیرفت. پس در پاییز ۱۹۶۸ به کالیفرنیا رفتم و وارد مدرسه فیلم UCLA شدم.

این کتاب ترجمه ای است از:

Schrader on Schrader

Edited by Kevin Jackson

Faber and Faber, 2004

نظرات کاربران درباره کتاب شریدر به روایت شریدر