فیدیبو نماینده قانونی انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب راهنمای عملی تکثیر درختان و درختچه‌های حاشیه رودخانه و فضای سبز شهری

کتاب راهنمای عملی تکثیر درختان و درختچه‌های حاشیه رودخانه و فضای سبز شهری

نسخه الکترونیک کتاب راهنمای عملی تکثیر درختان و درختچه‌های حاشیه رودخانه و فضای سبز شهری به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب راهنمای عملی تکثیر درختان و درختچه‌های حاشیه رودخانه و فضای سبز شهری

کتاب حاضر یک راهنمای عملی و مرجع برای تکثیر درختان و درختچه‌های اکوسیستم‌های حاشیه رودخانه و درختان فضای سبز شهری محسوب می‌شود. با اینکه این کتاب با هدف اوّلیه معرفی گونه‌های درختی اکوسیستم‌های رودخانه‌ای در مناطق مدیترانه‌ای کشورهای اروپایی به رشته تحریر در آمده است، امّا بسیاری از گونه‌های معرفی‌شده به‌طور طبیعی در اکوسیستم‌های حاشیه رودخانه‌ای ایران نیز می‌رویند. علاوه براین، بسیاری از گونه‌های ذکر‌شده در این کتاب (مثال اقاقیا، زبان‌گنجشک،...) به‌طور گسترده در فضای سبز (پارک‌ها، میدان‌ها، حاشیه بلوارها) شهری ایران کاشته شده‌اند. در این مجموعه ۳۵ گونه درختی و درختچه‌ای معرفی‌شده است که برای هریک اطلاعات مستند علمی، در زمینه محدوده گستره جغرافیایی (در اروپا و کره زمین)، صفات شناسایی، ارقام و هیبریدها، مدیریت و انبارداری بذر، تولید در نهالستان و روش‌های مختلف تکثیر به‌صورت مستند و با ذکر مراجع علمی مرتبط ذکر‌شده است. در فصل سوم کتاب اطلاعات پایه و کاربردی بسیار مفیدی در زمینه اندام‌های تکثیر و سازگاری درختان و درختچه‌ها، کیفیت ژنتیکی اندام‌های تکثیر، روش‌های تکثیر گیاهان با استفاده از قلمه، روش‌ایجاد و مدیریت نهالستان، روش صدور و الزامات گواهی استاندارد بذر و نهال، و گذرنامه گیاه ارائه‌شده است. در آخرین بخش کتاب تصاویر رنگی از محدوده گسترش جغرافیایی و صفات مشخصه هر گونه آمده است. کتاب حاضر می‌تواند برای اساتید و دانشجویان رشته‌های منابع طبیعی (جنگل‌داری، مرتع و آبخیزداری، مدیریت مناطق بیابانی) و رشته‌های باغبانی، فضای سبز، زیست‌شناسی علوم گیاهی به‌عنوان یک منبع درسی جهت دروس درختان و درختچه‌ها، درخت‌شناسی و احیای مناطق خشک مورد استفاده قرار گیرد. کارشناسان فضای سبز شهری، ادارات منابع طبیعی، کارشناسان بخش تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی و مدیران نهالستان‌های دولتی و خصوصی می‌توانند از این کتاب به‌عنوان مرجعی برای برنامه‌ریزی، توصیه و کاشت درختان و درختچه‌ها بهره‌برداری نمایند. مطالب کتاب به‌صورت ساده و کاربردی تألیف شده است، به‌گونه‌ای که بسیاری از باغبانان فضای سبز و علاقه‌مندان از هر طبقه اجتماعی که دوستدار کشت و تکثیر درختان و درختچه‌ها می‌باشند نیز می‌توانند از آن به‌عنوان یک مرجع مناسب جهت یافتن پرسش‌های خود استفاده نمایند.

ادامه...

بخشی از کتاب راهنمای عملی تکثیر درختان و درختچه‌های حاشیه رودخانه و فضای سبز شهری

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

پیشگفتار

زیستگاه های حاشیه رودخانه، شاید جزء بوم نظام هایی باشند که بیشترین دخالت انسان در آن رخ داده است. هنگام بازدیدهای متعدد در جستجوی چکاوک ستی یا مرغ ماهی خوار در بوم نظام های رودخانه ای کشور پرتقال از اهمیت این موضوع آگاه شدم. این موضوع انگیزه ای در من ایجاد کرد که با هدف کمک به طبیعت، نوع بشر و درنهایت حفاظت از تنوع زیستی، در حد بضاعت خود به احیای این محیط های تخریب یافته اقدام کنم.
آگاهی من از فعالیت های احیای اکولوژیک (بوم شناختی) بوم نظام های حاشیه رودخانه در موسسه عالی زراعت در دانشگاه فنی لیسبون زمینه را برای اجرای عملی ایده های فوق فراهم کرد. شرایط موجود باعث شد که پروژه مشترکی را تعریف و کار گروهی به کمک سایر موسسات اروپایی که دغدغه های مشترکی داشتند، تشکیل دهم. پروژه رپیدورابل(۱) در آوریل ۲۰۰۳ میلادی تعریف و تا آخر همان سال تایید شد. این پروژه باهدف تشکیل انجمنی برای ایجاد ارتباط و همکاری بین افراد مسئول در مدیریت و احیای مناطق حاشیه رودخانه ای و موسسات دانشگاهی و پژوهشی که دانش و تخصصی در زمینه این زیستگاه ها دارند، تعریف شد. این گروه به معرفی مشکلات بر اساس دانش فعلی و یافتن راه حل ها و پیشنهاد روش های خاص، از قبیل معرفی برخی مطالعات موردی به جامعه، می پرداخت.
مسائل و مشکلات موسسات و شرکت های درگیر با پروژه های احیا در انتخاب گونه های مناسب حاشیه رودخانه، از مواردی بود که توجه من را بیش از همه به خود جلب کرد. به طور کلی، شرکت های دخیل در این پروژه ها، اندام های تکثیر مناسب، از نظر کیفیت و قابلیت سازگاری گونه در اختیار نداشتند. بنابراین، برای رفع مشکل بسیاری از گونه ها را از خارج از کشور وارد نموده یا در بسیار موارد از واریته های گونه های زینتی یا دورگه های با رشد سریع صنوبر استفاده می شده است.
راهنمای عملی تکثیر گیاهان حاشیه رودخانه، با هدف رفع مشکلات پیش گفته و ترویج استفاده از اندام های تکثیر پایه های بومی منتشر شده است. گروهی از بانک بذر گیاهان جنگلی، دولت محلی والنسیا کمک قابل توجهی در آماده سازی این راهنما داشته اند. این گروه کاری پشتکار و سخت کوشی اعضا را با تجربه مدیریت طولانی مدت موسسه مذکور در حفاظت و استفاده موثر از ژرم پلاسم که میراثی برای نسل آینده است، ترکیب کرده است.
این کار گروهی به کمک دانش علمی و تجربی و پژوهش های جاری دانشگاهی مشارکت موثری در تدوین این راهنما داشته است. این راهنما می تواند مورد استفاده شرکت ها و موسساتی که قصد تولید گیاهان جهت احیای بوم نظام های حاشیه رودخانه دارند، قرار گیرد.
تا سال ۲۰۱۵ میلادی، بر اساس قوانین مربوط به آب، رودخانه ها باید در مقایسه با مناطق مرجع، به عنوان مناطقی با وضعیت اکولوژیک مناسب طبقه بندی شده باشند. بسیار امیدواریم که این راهنما ازطریق کمک به تولید گیاهان با کیفیت، حفاظت از دودمان وراثتی آنها و حفاظت شایسته از طبیعت برای دستیابی به اهداف برنامه ریزی شده، مفید باشد.
از مولفان محترم این راهنما به خاطر در اختیار گذاشتن دانش خود قدردانی می شود. از ویراستاران محترم، آرنتکسا پرادا(۲) و دانیل آریزپه(۳) برای تلاش بسیار زیاد در اجرای این پروژه و صبر و حوصله آنها در به ثمر رسیدن این پروژه تشکر ویژه می شود.

آنا مندس(۴)
موسسه عالی زراعت در دانشگاه فنی لیسبون

پیشگفتار مترجمان

از دیرباز اکوسیستم های حاشیه رودخانه ای از جنبه های مختلف اقتصادی، تفرجگاهی، و فرهنگی مورد توجه بوده اند. با نگاهی به جغرافیای کشورمان متوجه تاثیر شگرف درختان و درختچه های حاشیه رودخانه بر زندگی مردمان آن می شویم. برخی روستاها با نام درختان حاشیه رودخانه نام گذاری شده اند، برای مثال می توان به کلاته چنار، درخت سنجد، کال چغوکی، بیدک، چناران، دربادام، توت زار و... اشاره کرد. بعضی درختان حاشیه رودخانه ارزش اقتصادی زیادی داشته و در گذشته نقش مهمی در تامین معاش مردم ایفا می نموده اند. درخت بید برای تهیه سبد و زنبیل استفاده می شده، میوه درخت سنجد مصرف خوراکی داشته و از چوب این درخت نیز استفاده می شود، درخت توت برای مصرف میوه یا پرورش کرم ابریشم استفاده می شود. امروزه تولید چوب درختان با رشد سریع مانند صنوبر در حاشیه رودخانه ها بسیار مقرون به صرفه است و کشت آن از سوی دولت حمایت می شود. در زندگی شهری امروزی ارزش های تفرجگاهی درختان بیشتر مورد توجه است. به عنوان مثال، در فصول بهار و تابستان سایه درختان حاشیه رودخانه مکان مناسبی برای استراحت و تفریح خانواده ها در روزهای تعطیل، آخر هفته ها، یا برای مسافران برون شهری محسوب می شود.
درختان و درختچه های حاشیه رودخانه از نظر ارزش های اکولوژیک نیز بسیار حائز اهمیت می باشند. ریشه های درختان باعث تثبیت کناره های رودخانه می شود و آنها را در برابر فرسایش محافظت می کند. علاوه بر این، ریشه های درختان مانند فیلتر مانع از ورود املاح به داخل آب و جلوگیری از گل آلودگی و شور شدن آن می شود. سایه ایجاد شده توسط درختان باعث کاهش دمای آب رودخانه می شود و شرایط مطبوع را برای پرورش ماهی فراهم می کند، ضمن اینکه مانع از رشد گیاهان مهاجم آبدوست مانند نی، جگن، سازیل و... می شود.
با وجود همه مزایای نام برده شده، متاسفانه در کشور ما مدیریت و اصلاح این اکوسیستم ها چندان مورد توجه قرار نگرفته است. درختان و درختچه های حاشیه ای در بسیاری از رودخانه ها برای مصارف چوب یا در اثر چرای شدید دام قطع شده است. حاشیه رودخانه ها را درختان مهاجم مانند آسماندار یا گونه های علفی نظیر نی و جلبک ها پوشانده است. اکثر رودخانه ها با فرسایش های شدید کناره ای و بستر مواجه می باشند. اکوسیستم های حاشیه رودخانه ها، حتی خشکه رودها، نسبت به محیط اطراف رطوبت بیشتری دریافت می کنند و خاک تکامل یافته تری دارند. بنابراین توانایی این اکوسیستم ها برای احیا بسیار بالاست. خوشبختانه تکثیر و استقرار بسیاری از گیاهان حاشیه رودخانه ساده بوده و به راحتی توسط بذر یا قلمه انجام می شود.
تاکنون کتاب های متعددی راجع به درختان و درختچه ها نوشته شده است (ثابتی ۱۳۴۴؛ مظفریان ۱۳۸۳)، که مرجع بسیار مناسبی در زمینه معرفی گونه های درختی و درختچه ای بومی ایران، همراه با ذکر محل پراکنش آنها می باشد. کتاب های متعددی نیز در گرایش باغبانی وجود دارد که بیشتر گونه های مورد استفاده در فضای سبز شهری را معرفی کرده اند؛ بسیاری از آنها بومی ایران نیست. بنابراطلاع نویسندگان، تاکنون کتاب جامعی که روش های تکثیر درختان، مدیریت بذر و نهال و... درختان و درختچه های حاشیه رودخانه و فضای سبز شهری را بصورت کاربردی مورد بحث و بررسی قرار داده باشند به علاقه مندان ارائه نشده است.
کتاب حاضر یک راهنمای عملی و مرجع برای تکثیر درختان و درختچه های اکوسیستم های حاشیه رودخانه و درختان فضای سبز شهری محسوب می شود. با اینکه این کتاب با هدف اوّلیه معرفی گونه های درختی اکوسیستم های رودخانه ای در مناطق مدیترانه ای کشورهای اروپایی به رشته تحریر در آمده است، امّا بسیاری از گونه های معرفی شده به طور طبیعی در اکوسیستم های حاشیه رودخانه ای ایران نیز می رویند. علاوه براین، بسیاری از گونه های ذکر شده در این کتاب (مثال اقاقیا، زبان گنجشک،...) به طور گسترده در فضای سبز (پارک ها، میدان ها، حاشیه بلوارها) شهری ایران کاشته شده اند.
در این مجموعه ۳۵ گونه درختی و درختچه ای معرفی شده است که برای هریک اطلاعات مستند علمی، در زمینه محدوده گستره جغرافیایی (در اروپا و کره زمین)، صفات شناسایی، ارقام و هیبریدها، مدیریت و انبارداری بذر، تولید در نهالستان و روش های مختلف تکثیر به صورت مستند و با ذکر مراجع علمی مرتبط ذکر شده است. در فصل سوم کتاب اطلاعات پایه و کاربردی بسیار مفیدی در زمینه اندام های تکثیر و سازگاری درختان و درختچه ها، کیفیت ژنتیکی اندام های تکثیر، روش های تکثیر گیاهان با استفاده از قلمه، روش ایجاد و مدیریت نهالستان، روش صدور و الزامات گواهی استاندارد بذر و نهال، و گذرنامه گیاه ارائه شده است. در آخرین بخش کتاب تصاویر رنگی از محدوده گسترش جغرافیایی و صفات مشخصه هر گونه آمده است.
کتاب حاضر می تواند برای اساتید و دانشجویان رشته های منابع طبیعی (جنگل داری، مرتع و آبخیزداری، مدیریت مناطق بیابانی) و رشته های باغبانی، فضای سبز، زیست شناسی علوم گیاهی به عنوان یک منبع درسی جهت دروس درختان و درختچه ها، درخت شناسی و احیای مناطق خشک مورد استفاده قرار گیرد. کارشناسان فضای سبز شهری، ادارات منابع طبیعی، کارشناسان بخش تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی و مدیران نهالستان های دولتی و خصوصی می توانند از این کتاب به عنوان مرجعی برای برنامه ریزی، توصیه و کاشت درختان و درختچه ها بهره برداری نمایند. مطالب کتاب به صورت ساده و کاربردی تالیف شده است، به گونه ای که بسیاری از باغبانان فضای سبز و علاقه مندان از هر طبقه اجتماعی که دوستدار کشت و تکثیر درختان و درختچه ها می باشند نیز می توانند از آن به عنوان یک مرجع مناسب جهت یافتن پرسش های خود استفاده نمایند.
مترجمان این کتاب، برخود لازم می دانند از داوران محترم، ویراستار علمی آقای دکتر جمیل واعظی، خانم مهندس وجیهه خاکسارزاده و کارشناس محترم پژوهشی آقای قندهاری، ریاست و کارمندان موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، مراتب سپاس و قدردانی خود را اعلام نماید. از خوانندگان محترم این اثر خواهشمند است موارد نقد، پیشنهاد یا اصلاحات مربوط به کتاب را به آدرس پست الکترونیکی (mjankju@um.ac.ir) ارسال دارند.
با سپاس فراوان

دکتر محمد فرزام، دکتر وحید حسینی
دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد
پاییز ۱۳۹۵

۱. مقدمه

مقدمه

مناطق آبرفتی مدیترانه ای با پویایی و شرایط محیطی خاص خود، که نوسانات آنها نسبت به محیط های اطراف کمتر است، دربرگیرنده انواع زیستگاه های دارای تنوع زیستی زیاد بوده و به عنوان مسیری برای مهاجرت بسیاری از گونه های گیاهی و جانوری محسوب می شوند. این مناطق همچنین در زندگی جوامع انسانی که از منابع و جنبه های تفرجگاهی آنها بهره مندند، نقش حیاتی را ایفا می کنند.
پوشش های حاشیه رودخانه ای به دلیل نقش آنها در فرآیندهای متعدد مرتبط با کیفیت شرایط فیزیکی محیط و چرخه های حیاتی جانوران آبزی و خشکی زی، در بوم نظام های آبرفتی، از نظر بوم شناختی بسیار حائز اهمیت است. زیستگاه های مختلفی را به یکدیگر مرتبط نموده و کیفیت سایر نظام های خشکی، آبی یا ساحلی دریایی را بهبود می بخشد.
بوم نظام های آبرفتی مدیترانه ای در اثر فعالیت های انسانی به شدت دچار تغییر شده اند. آبراهه ها و حاشیه های رودخانه در ابتدا به اراضی زراعی و در سال های اخیر به نواحی شهری تغییر کاربری یافته اند. همچنین فعالیت های انسانی حجم جریان را تغییر داده، پروژه های احداث کانال ها ارتباط بین منشا آبراهه و دشت های آبرفتی را از بین برده، و منابع آب سطحی و زیرسطحی به شدت مورد بهره برداری قرار گرفته اند. این تغییرات به طور مستقیم و غیرمستقیم پوشش گیاهی حاشیه رودخانه را ازطریق کاهش تنوع زیستی، افزایش پراکندگی جمعیت ها و در برخی موارد حاد نابودی پوشش گیاهی حاشیه رودخانه در سطوح وسیع، تحت تاثیر قرار داده است.
در مواجهه با این گونه تخریب ها، احیای اکوسیستم های آبرفتی (حاشیه رودخانه) ازطریق بازسازی رژیم های طبیعی هیدرولوژیک آنها یک وظیفه اجتناب ناپذیر است. چنین عملیات احیا ممکن است نیازمند پروژه های کاشت گیاهان جهت احیای پوشش گیاهی حاشیه رودخانه در کوتاه مدت، باشد. فعالیت های دیگری نیز ممکن است با هدف افزایش غنای گونه ای (فلور) یا معرفی گونه هایی که توسط فعالیت های انسان از بین رفته اند یا در روابط متقابل گیاهان و جانوران در این بوم نظام ها نقش حیاتی دارند، انجام شود. هدف دیگر می تواند توسعه پوشش درختی به منظور رقابت با گیاهان غیربومی و حذف آنها از عرصه باشد. همچنین کاشت گیاهان ممکن است به منظور افزایش تنوع ژنتیکی جمعیت ها توصیه شود؛ به ویژه زمانی که تعداد پایه های گیاهی یا جریان ژنی درون جمعیت به دلیل فشار بهره برداری انسان یا استفاده نادرست از اندام های تکثیر کاهش یافته است. این وضعیت برای گیاهانی که ازطریق رویشی تکثیر می یابند بیشتر دیده می شود. این نوع مداخله ها (کاشت گیاهان) در دراز مدت باعث می شود که ساختار و دینامیک پوشش گیاهی حاشیه رودخانه بازسازی شود.
در اجرای هر یک از اهداف فوق، باید این نکته مدنظر باشد که در هنگام اجرای احیای حاشیه رودخانه، ضمن اطمینان یافتن از موفقیت گیاهان تازه کاشته شده، منابع ژنتیکی موجود نیز آسیب نبینند. بدین منظور، اولین کار انتخاب گونه مناسب است. از آنجایی که این فعالیت ها با اهداف اقتصادی انجام نمی شود، بهتر است که درصورت امکان از تاکسون های بومی و اندام های رویشی محلی استفاده شود. برای افزایش سازگاری جمعیت تازه کاشته شده، باید تا حد امکان تنوع ژنتیکی اندام های تکثیر زیاد باشد. می بایست از به کاربردن گونه های غیربومی که برخی از آنها در بوم نظام های حاشیه رودخانه مناطق مدیترانه ای سازگار شده اند و همچنین گونه هایی که ممکن است با گونه های محلی دورگه شوند، اجتناب گردد.
این دستورالعمل به عنوان یک وسیله کمکی برای مدیران نهالستان ها و سایر افرادی که کار آنها به نوعی به تولید گونه های گیاهی حاشیه رودخانه ای جهت پروژه های احیای رژیم هیدرولوژیک رودخانه مرتبط است، قابل استفاده خواهد بود. این راهنما در بردارنده اطلاعات مفید در زمینه تولید بذر و اندام های گیاهی تعداد زیادی از درختان، درختچه ها و پیچ های مورد استفاده در احیای اراضی آبرفتی (بوم نظام های حاشیه رودخانه) مناطق مدیترانه ای است. این مجموعه اطلاعاتی را در زمینه گونه های گیاهی غالب در اراضی حاشیه رودخانه ای فراهم می کند؛ گونه هایی که تکثیر آنها ممکن است به دلیل اثرات متقابل آنها با فونا (جانوران) و گیاهانی که به طور سنتی برای احیای رژیم رودخانه استفاده می شوند، مورد توجه است. هرچند برخی تاکسون های معرفی شده الزاما حاشیه رودخانه ای نیستند، منشا اصلی آنها از جوامع درختی و درختچه مدیترانه ای است، که می توانند در این شرایط محیطی به ویژه در مناطق بسیار خشک، گسترش پیدا کنند.
اطلاعات به صورت جدول ها و متن شامل جزئیاتی در زمینه روش تولید اندام های تکثیر – از جمع آوری تا نگهداری- مشخصات فیزیکی بذرها و مناسب ترین روش ها برای تولید جنسی و رویشی گیاهان ارائه شده است. برای هر تاکسون اطلاعات کلی در مورد پراکنش جغرافیایی، اکولوژی، مشخصات شناسایی تاکسونومی و زیست شناسی تولید مثل آنها فراهم شده است. این اطلاعات فنی در بردارنده جزئیاتی است که ممکن است در مدیریت بهتر اندام های تکثیر گیاهی مورد استفاده قرار گیرد. درصورت امکان، اطلاعاتی در زمینه تنوع درون گونه ای – و کاربرد آنها برای جمع آوری و استفاده از اندام های تکثیر- از دیدگاه حفاظت منابع ژنتیکی آنها ارائه شده است.
در چندین فصل از بخش ضمایم این دستورالعمل، به موارد خاصی که در ارتباط مستقیم با تولید و استفاده از اندام های تکثیر درختان هستند، از قبیل تنوع ژنتیکی درون گونه ای با دیدگاه سازگاری جمعیت، جنبه های تولید و حفاظت از بذر و اندام های گیاهی و مقرارت اتحادیه اروپا در زمینه تولید، انتقال و بازاریابی برخی از گونه های معرفی شده اشاره شده است.
در بخشی از ضمایم، جدول ها و شکل هایی با هدف کمک به تشخیص گونه های جنس صنوبر، بید و گز، که در منطقه مدیترانه ای اروپا یافت می شوند، آورده شده اند. همچنین، اصطلاحات علمی و فنی به کار رفته در کتاب که ممکن است برای استفاده کنندگان این دستورالعمل متداول نباشند در قالب لغت نامه ای ارائه شده است.
امید است این راهنما به عنوان دستورالعمل مفیدی برای تولیدکنندگان گیاهان بوده و به حفاظت و توسعه محیط های حاشیه رودخانه ای مناطق مدیترانه ای، که بخشی از میراث طبیعی و فرهنگی ما است، کمک نماید.
بدین وسیله از افراد زیر بابت استفاده از داده های ارزشمندشان در جدول های اطلاعات فنی گونه ها تشکر می شود:
Christine Fournaraki (Meditterranean Agronomic Institute of Chania, Greece), Isabel Montavez (Intersemillas SA, Spain), Fabio Goriann (CFS-Centro Nazionale Per lo Syudio e la Conservazione della Biodiversita Forestale, Itale), Despina Paitaridou (Ministry of Ruaral development and Food, Greece), Jesus Martinez y Sisco Bosch (Banc de Llavors Ferestales de la Generalitat Valenciana, Spain), Ana Santos and Fillipa Pais (Camara Municipal de Montemor-o-Novo, Portugal), Jose Luis Garcia Caballero (Junta de Castilla y Leon, Spain) and Valeria Tomaselli (CNR Istituto di Genetica Vegetalem Italy)
از افراد زیر برای کمک در ارائه تصاویر مربوط به گونه های جنس بید (Salix) سپاسگزاری می گردد:
Feansisco Sanchez Saorin, Miguel Canova and Manuel Balsalobre (Rigion de Murcia, Spain), Pedro Sanchez Gomez (Universidad de Murcia, Spain) and Begona Abellanas (Universidad de Cordoba, Spain) and Isabel Butler (Universidad Huelva,Spain)
از افراد زیر به واسطه ویراستاری و تصحیح متن اولیه این اثر به زبان اسپانیایی بسیار متشکریم:
Eshter Tortosa, Jesus Rueda and Ana Puertes
همچنین از آنتونی مارزو(۵) برای ارائه فرصت به ما جهت مشارکت در پروژه ریپیدورابل و سایر دوستانمان در بانک بذر جنگلی دولت محلی والنسیا به ویژه گلوریا اورتیز(۶) و روئل دمیجول(۷) که هر یک به نحوی در ارائه این مطالب حمایت کردند تشکر می نماییم. تشکر مخصوص از اشتر ترتوزا(۸) که بدون تشویق ها و دلگرمی های آنها انجام چنین کاری میسر نبود.
در پایان به تمامی همکاران در پروژه ریپیدورابل به خاطر در اختیار گذاشتن دانش و اطلاعاتشان و برای ایجاد فضای فکری مناسب طی اجرای این پروژه نهایت لطف و خشنودی خود را ابراز می داریم. امیدواریم که امکان ادامه همکاری مشارکتی در پروژه های آینده مربوط به حفاظت از تنوع زیستی برایمان فراهم آید.

ویراستاران

۲ . شناسه برگ گونه ها

محتویات شناسه برگ

برای هر تاکسون یک شناسه برگ توصیفی ارائه شده است. شناسه برگ ها برای دسترسی سریع به اطلاعات مربوط به هر گونه طراحی شده اند. نام محلی گونه ها به زبان های مختلف و نام علمی هر گونه در شناسه برگ ها ارائه شده است.

پراکنش و اکولوژی

پراکنش تاکسون در کشورهای اروپایی، آسیایی و آفریقایی که در محدوده اقلیم مدیترانه ای قرار دارند، در یک نقشه نشان داده شده است. مرجع اصلی برای این منظور نقشه های ارائه شده دربولوس(۹) و ویگو(۱۰) (۱۹۸۹) و چارکو(۱۱) (۲۰۰۱)، اطلس فلور اروپا پایگاه اطلاعاتی آنلاین (برخط) است. برخی گونه ها توسط انسان در مکان های مختلف معرفی شده اند، لذا تعیین پراکنش طبیعی بسیار مشکل است، به همین دلیل نقشه پراکنش گونه های Cercis siliquastrum, Laurus nobilis, Platanus orientalis, Salix fragilis and Vitisvinifera را می توان به صورت خیلی کلی (غیردقیق) استفاده نمود.
نقشه پراکنش گونه های گز در شرق مدیترانه بر اساس مونوگراف ارائه شده توسط باوم(۱۲) (۱۹۷۸) تهیه شده که در برخی موارد توسط اطلاعاتی از سایر تحقیقات از قبیل بوراتینسکی(۱۳) و همکاران (۱۹۹۲)، پیگناتی(۱۴) (۱۹۸۲) و زهری(۱۵) (۱۹۷۲) کامل تر شد. به دلیل نبود اطلاعات دقیق درباره کورولوژی این گونه ها در برخی کشورهای اروپای شرقی، استفاده از نقشه پراکنش آنها باید به صورت یک تقریب کلی در نظر گرفته شود.
پراکنش کلی هر تاکسون به صورت شماتیک نشان داده شده و بدون توجه به فراوانی آنها، تنها مناطق حضور آنها بر اساس تقسیم بندی ارائه شده توسط برومیت(۱۶) (۲۰۰۱) ذکر شده است. فهرستی از کشورهای حوزه مدیترانه نیز وجود دارد که شرایط بیوکلیماتیک مدیترانه ای داشته و گونه مورد نظر آنها وجود دارد. این اطلاعات عمدتا از دو پایگاه داده آنلاین(برخط) یعنی نسخه دیجیتال فلور اروپا(۱۷) برای پراکنش در اروپا و شبکه اطلاعاتی منابع ژرم پلاسم(۱۸) برای پراکنش آن در سایر نقاط دنیا مورد استفاده قرار گرفته است.
اکولوژی گونه به روشی ساده و خلاصه که به آسانی قابل فهم باشد ارائه شده است.

صفات تشخیصی

اطلاعات مرتبط با شاخصه های تشخیصی هر تاکسون به کوتاه ترین (مختصرترین) شکل ممکن ارائه شده است. وجوه اختلافاتی که باعث تفکیک تاکسون از سایر تاکسون ها شده، و نیز مواردی که سبب اشتباه بین تاکسون ها می شود، به ویژه در مورد تاکسون های هم جا(۱۹)، به طور برجسته تری نشان داده شده است. برای توصیف هر تاکسون ناچار به استفاده از اصطلاحات گیاه شناسی بودیم، لذا معانی آنها در یک لغت نامه در انتهای فصل ارائه شده است.
برای توصیف جزئی تر از تاکسون، می توان از منابع مرجع مانند فلور اروپا یا سایر فلورهای ملی یا محلی استفاده نمود.

زیست شناسی تولید مثل

از آنجایی که فنولوژی تولید مثل و نظام های تولید مثلی هر تاکسون تاثیر تعیین کننده ای بر ژنتیک جمعیت دارد، اطلاعات مربوط به آنها به صورت شماتیک ارائه گردید. این اطلاعات برای تصمیم گیری در زمینه راهبردهای مناسب جهت جمع آوری اندام های تکثیر، ایجاد جمعیت های جدید و مدیریت آنها قابل استفاده است.
دوره های گل دهی و رسیدگی میوه که ارائه گردیده، به ویژه در مورد گونه هایی که حوزه پراکنش وسیعی داشته و در مناطق مختلف اقلیمی می رویند، محدوه زمانی وسیعی را در برگرفته که خود شامل تغییراتی بین سال های مختلف و یا در طول یک سال است.
روش های غالب گرده افشانی و عامل های پراکنش ذکر شده اند؛ اگرچه در بسیاری از موارد روش های دیگری نیز برای انتشار ژنی آنها وجود دارد. این وضعیت برای گیاهان حاشیه رودخانه که آب ممکن است به عنوان یک عامل پراکنش ثانویه باشد، متداول تر است.

واریته ها و دورگه ها

شواهد تاکسونومی از قبیل وجود زیرگونه ها، واریته ها و دورگه های طبیعی ارائه شده است. به همین ترتیب، اطلاعاتی درخصوص نتایج مطالعات ژنتیکی برای برخی گونه های آمده است که می تواند برای مدیریت مناسب اندام های تکثیر و حفاظت از منابع ژنتیکی گونه مورد استفاده قرارگیرد.

تکثیر بذر

تحمل به خشکیدگی بذرها مشخص شده است، زیرا این ویژگی می تواند تعیین کننده تیمار مناسب توده های بذر در مقیاس گسترده باشد. اطلاعات عملی در مورد روش های جمع آوری، تولید و ذخیره بذر ارائه شده است. اطلاعات راجع به مراحل پاک کردن بذرها و در بخش ضمیمه روش های لازم برای مدیریت بذر پس از پاک کردن، به طور کامل توصیف شده است. بسته به نوع بذر، شرایط انبارداری موقت یا طولانی مدت بذر از نظر دما، رطوبت نسبی، و نوع ظرف نگهدارنده توصیه شده است.
تیمار ای متعارف که تاثیر آنها بر تحریک جوانه زنی بذر به اثبات رسیده است، معرفی شده اند. طول دوره تیمار تنها به صورت یک راهنما (ایده) کلی ارائه شده است، زیرا ممکن است برحسب پرونانس بذر متفاوت باشد. با وجود این، لازم به ذکر است که بذر برخی گونه های معرفی شده در این کتاب، حتی با وجود اعمال پیش تیمار، مشکل جوانه زنی دارند.
اطلاعات مفیدی در مورد شرایط مناسب برای جوانه زنی بذرها ارائه شده است که این شرایط می تواند ازطریق کنترل عوامل محیطی در انکوباتور یا اتاقک رشد فراهم شود. دمای بهینه (جوانه زنی) ارائه شده است که می تواند به صورت دائمی (برای مثال، ۲۰ درجه سانتی گراد) یا دارای تناوب (به عنوان مثال،
۳۰-۲۰ درجه سانتی گراد) طی ۲۴ ساعت باشد. بذر برخی تاکسون ها تحت شرایط دمایی متفاوت که به صورت گزینه های محتمل ارائه شده اند، جوانه زنی می کنند. در حالت دوم دمای پایین به مدت ۱۶ ساعت و دمای بالا به مدت ۸ ساعت طی یک دوره ۲۴ ساعته توصیه می شود. بذر بسیاری از گونه ها می تواند هم در شرایط نور و هم تاریکی جوانه زنی کند. با این حال، یک دوره نوری ۸ ساعته که در رژیم دمایی متناوب معمولا با حد بالای دما هم زمان است، توصیه می شود. در برخی گونه ها نور سبب تحریک جوانه زنی می شود که بر حسب مورد این نیازمندی ذکر شده است.
اطلاعات ارائه شده تنها به عنوان یک راهنمای کلی است، زیرا بر حسب کیفیت مدیریت، شرایط بوجاری و انبارداری بذرها، خصوصیات انحصاری هر گروه بذر – که خود به نوع ژنوتیپ جمع آوری شده بستگی دارد- منشا بذر و شرایط اقلیمی هر سال فرق می کند.

تولید در نهالستان

برای تولید انبوه گیاهان در نهالستان، اطلاعاتی در مورد مناسب ترین دوره کاشت و نیز لزوم اعمال پیش تیمار برای افزایش جوانه زنی ارائه شده است. اطلاعاتی در مورد ابعاد بهینه ظرف و سن مناسب گیاهان که بتوانند سیستم ریشه ای مناسب و مقاوم به انتقال تولید نموده و قادر باشد پس از کاشت به سرعت به لایه های زیرین خاک نفوذ کند، ارائه شده است. ظرف های توصیه شده در شناسه برگ ها باید مانع از پیچش و تجمع ریشه(۲۰) شوند. ظرف های بزرگ (۵/۳ لیتری) که انتهای پایینی به صورت مشبک و بالاتر از سطح زمین است، توصیه می شود زیرا در هنگام انتقال مانع از صدمه به ریشه می گردد. سن گیاهان (موقع انتقال)به صورت زیر ارائه شده است: ۱ به صفر = یک سال؛ ۲ به صفر = دو سال؛ ۱ به ۱ = یک سال در ظرف ۳۰۰ سانتی متر مکعبی و یک سال در ظرف ۵/۳ لیتری. استفاده از گیاهان بیشتر از ۲ سال عمر (برای انتقال) توصیه نمی شود، زیرا ارتفاع گیاهان در زمان انتقال نباید از ۱۵۰ سانتی متر بیشتر باشد. زمان تقریبی سبزشدن مشخص شده است، که این زمان به نوع گیاه، فعالیت های نهالستان، موقعیت نهالستان و شرایط اقلیمی سال بستگی دارد.
اطلاعاتی در مورد روش های تولید گیاهان ریشه لخت (انبوهی، ابعاد) برخی گونه ها ارائه شده است؛ گرچه این روش سنتی در حال جایگزینی با روش های گلدانی است، که باعث افزایش طول دوره کاشت نهال در عرصه می شود. اطلاعات ارائه شده در مورد ابعاد (محیط ساقه، ارتفاع کل) گیاهان ریشه لخت مربوط به حداکثر مقدار آنها است.

تکثیر رویشی

اطلاعاتی در مورد تکثیر رویشی گونه ها با استفاده از قلمه ها ارائه شده است. این روش تکثیر معمولا در پروژه های احیا و جنگل کاری توسط گونه های گز، بید، صنوبر و برخی بالارونده ها مورد استفاده قرار می گیرد. از آنجایی که سایر گونه های این راهنما معمولا ازطریق بذر، بجای اندام های رویشی تولید می شوند، اطلاعات ارائه شده در مورد روش های تکثیر رویشی آنها بر اساس نتایج آزمایش ها یا اطلاعات تکثیر کولتیوارهای زینتی است.
مناسب ترین نوع اندام رویشی – بخشی از ساقه یا پاجوش- که دارای بیشترین توانایی ریشه دهی باشد، مناسب ترین تعداد میانگره ها و اندازه قلمه و بهترین زمان سال برای تهیه قلمه مشخص شده است. غلظت مورد نیاز از شکل پودری (جامد) ایندول بوتیریک اسید(۲۱) توصیه شده است؛ که قرار دادن قلمه ها در محلول آن به مدت ۱-۵ دقیقه قبل از کاشت سبب ریشه دهی مناسب می شود. بر اساس توصیه مک کارتیگ(۲۲) و اشپیت من(۲۳) (۲۰۰۰)، گونه های گیاهی بر حسب سهولت ریشه دهی قلمه ها (نیاز به هورمون) به چهار دسته ذیل گروه بندی شدند: گونه هایی که نیازی به تیمار ندارند؛ گونه هایی که مقدار اندکی (< ۵ /۰ درصد) هورمون برای افزایش سرعت جوانه زنی لازم دارند؛ گونه هایی که مشکل ریشه دهی متوسط (۵ /۰ درصد) دارند و گونه هایی که تکثیرشان بسیار مشکل است(۱ درصد).
برای تولید گیاهان به روش های رویشی، از همان ظرف هایی استفاده می شود که در جدول های تکثیر گیاهان ازطریق بذر در نهالستان توصیه شده است.
هدف از این راهنما ارائه اطلاعات دقیق در مورد تکثیر گیاهان به روش های ریز ازدیادی نیست. این روش تکثیر نسبتاً پیچیده و پرهزینه بوده و برای استفاده در پروژه های احیای حاشیه رودخانه مناسب به نظر نمی رسد. باوجود این، برحسب مورد منابع علمی مناسب ارائه شده اند.

منابع

برای تسهیل در مطالعه متن، منابع پایه مرتبط با توصیف گونه ها و تاکسون های درون گونه ای، و منابع مربوط به اطلاعات تکثیر گیاهان در داخل متن اصلی ارائه شده اند. تمام این منابع در منابعی تحت عنوان «منابع عمومی » ارائه شده اند. سایر منابع، اطلاعات بیشتر در مورد جنبه های مختلف هر گیاه ارائه داده اند، که عمدتا به صورت مقاله مجلات هستند، در متن اصلی ذکر شده و منابع جزء منابع ویژه آن گونه ارائه شده اند، از این رو خوانندگان درصورت تمایل می توانند آنها را بیشتر مطالعات کنند.

منابع

Baum BR (1978) The genus Tamarix. The Israel Academy of Sciences and Humanities; Jerusalem
Bolos 0, Vigo J (1989) Flora dels Paisos Catalans. Editorial Barcino, Barcelona
Boratyr'iski A, Browicz K, Zielinski J (1992) Chorology of trees and shrubs in Greece. Sorus, Poznan
Brummitt RK (2001) World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions. Plant Taxonomic Database Standards No. 2. Edition 2, August 2001. TDWG (online URL http://www.tdwg.org)
Charco J (2001) Guia de las arboles y arbustos del norte de Africa. Agencia Espanola de Cooperaci6n Internacional, Madrid
Flora Europaea. Royal Botanic Garden Edinburgh (online URL http:// rbg-web2.rbg e.org.u k/FE/fe.htm I)
Germplasm Resources Information Network - (GRIN) USDAAgricultural Research Centre (online URL http://www.arsgrin.gov/)
Hulen E, Fries M (1986) Atlas of North European Vascular Plants. North of the tropic of cancer. Koelz Scientific Books, Koniqstein
Mac Carthaiqh D, Spethmann W (eds) (2000) Krussmanns Geholzvermehrunq. Parey Buchverlag, Berlin
Pignatti S (1982) Flora d'ltalia. Edagricole, Bolognia
Programa Anthos. Fundaci6n Biodiversidad, Ministerio de Media Ambiente - Real Jardin Botanico de Madrid, CSIC(online URL http://www.anthos.es/)
Zohari M (1972) Flora palaestina. Part two. Text. The Israel Academy of Sciences and Humanities, Jerusalem

توسکای قشلاقی (.Alnus glutinosa (L.) Gaertn)

پراکنش و اکولوژی

پراکنش کلی: بخش های جنوب غربی، جنوب شرقی مرکزی، شمالی و شرقی اروپا، قفقاز، آسیای غربی و میانه، سیبری و آفریقای شمالی.

نواحی مدیترانه ای: پرتقال، اسپانیا، فرانسه (شامل جزیره کورس)، ایتالیا، (شامل جزیره سیسیل و ساردینا)، کروواسی،بوسنی و هرزه گوین، مونته نگرو، آلبانی، یونان، ترکیه، لیبی، تونس، الجزایر، مراکش.
توسکا اقلیم های معتدل و سرد را ترجیح می دهد؛ هرچند در شرایط وفور آب این گیاه می تواند دما های بیشتر را نیز تحمل کند. این گیاه در خاک های رسی، رسی- سیلتی، شنی و مواد آبرفتی می روید و به رطوبت دائم خاک نیازمند است. هر چند این گیاه در خاک های دارای اسیدیته متفاوت مشاهده می شود، امّا خاک های با pH اسیدی تا خنثی را ترجیح می دهد. گرهک های روی ریشه که در نتیجه هم زیستی با باکتری (ریزوبیوم) ایجاد می شود، در تثبیت نیتروژن محیط موثر بوده و امکان رویش این درخت را در اراضی فقیر فراهم می سازد. این گیاه در کنار مسیل ها و رودخانه ها، در قسمت های پایین درّه ها، در جنگل های آمیخته خزان کننده، در مناطق تحت تاثیر سیلاب (دشت های سیلابی)، در دامنه های مرطوب به صورت پراکنده یا توده های کوچک یافت می شود.

صفات تشخیصی (روش های تشخیص)

توسکای قشلاقی یک درخت خزان کننده متوسط، با ارتفاع کمتر از ۲۵ متر و پوست دارای شکاف های باریک و دراز و به رنگ قهوه ای تیره است. این گونه را از گونه Alnus cordata، که بومی آلبانی، کروواسی و ایتالیا است، ازطریق شکل برگ تشخیص می دهند . در توسکای قشلاقی برگ ها واژ تخم مرغی، ساب اربیکولار، به ندرت بیضی شکل، نوک کند یا ریتیوس، داندانه ای مضاعف، در گونه کورداتا برگ ها ساب اربیکولار یا قلبی، معمولاً نوک تیز و ارّه ای (مضرس) است. در هر دو گونه سطح برگ معمولا زیر، گرچه ممکن است دسته های پرز در محوذ رگبرگ وجود داشته باشد. قطر پایک اینتفراک در توسکای قشلاقی (۵/۰ -۱ میلی متر) کوچک تر از توسکای قلبی (۲-۳ میلی متر) است. توسکای قشلاقی همچنین نسبت به توسکای اینکانا، که در اروپای مرکزی، شمال شرق و شمال اروپا حضور داشته و دارای برگ های نوک دار است، از ظاهری غبار آلود و کرک دار برخوردار می باشد.

زیست شناسی تولید مثل




به نظر می رسد که دو سیستم (راهبرد) ناسازگاری در گونه توسکای قشلاقی وجود داشته باشد: هنگامی که گرده سایر پایه ها وجود دارد موفقیت گرده های پایه مادری در باروری کمتر است، یا در زمانی که رقابتی وجود ندارد، مانند وقتی که به صورت تک درخت می روید، توانایی بارور کردن تخمک های خود را ندارد (اشتاینر(۲۴) و گرگوریس(۲۵) ۱۹۹۹).

واریته ها و دورگه ها

توسکای قشلاقی می تواند توسط توسکای A cordata نیز گرده افشانی شود. با این حال دورگه های طبیعی (A.xelliptica) این دو گونه تنها در جزیره کورس(پرتا(۲۶) و همکاران ۱۹۹۲) مشاهده شده است. این گونه همچنین می تواند با گونه Alnus incana خودناسازگار شود (A. pubescens Tausch)، البته در نواحی که هر دو گونه حضور داشته باشند. در این دورگه شاتون ها کوتاه و آویزان بوده و برگ ها ویژگی های هر دو والد را دارمی باشند.
الگوی پراکنش گونه به صورت جمعیت های نسبتاً کوچک و جدا از هم است که در یک محدوده جغرافیایی وسیع گسترده شده اند؛ امّا بین افراد و پروونانس ها تفاوت های زیادی وجود دارد، که (این تفاوت ها) ناشی از خصوصیات کمی و درجه سازگاری بین آنها است(ویسگربر، ۱۹۷۴؛ دیوالد(۲۷) و اشتاینر، ۱۹۸۶؛ کرستینیک(۲۸)، ۱۹۹۴؛ بالیوکاس(۲۹) و همکاران ۱۹۹۹). ساختار جغرافیایی تغییرات ژنتیکی گونه با استفاده از روش های ملکولی بررسی شده است (کینگ(۳۰) و فرریس(۳۱)، ۲۰۰۰). درسطوح محلی (کوچک)، به خاطر تلقیح درون گروهی، تنوع ژنتیکی نسبتاً پایینی در داخل جمعیت ها مشاهده می شود(کاجبا(۳۲) و گراکان(۳۳)، ۲۰۰۳)، که جست دهی از کنده (که در گونه ها به راحتی اتفاق می افتد) به ویژه در پایه های جوان تر باعث تشدید این وضعیّت می شود. در مطالعات گوموری(۳۴) و پائول(۳۵) (۲۰۰۲) تنوع زیاد درون جمعیتی مشاهده و الگوی مکانی ژنتیکی در جمعیت های توسکا تشخیص داده شد، که این نتایج احتمالا به دلیل وجود محدودیت در پراکنش بذرها است که باعث استقرار نسل های بعدی در نزدیکی پایه مادری می شوند.
ساختار جغرافیایی تنوع ژنتیکی این گونه نشان می دهد که به هنگام استفاده از این گونه در پروژه های احیا، بهتر است از جمعیت های محلی استفاده شود. همچنین برای افزایش تنوع ژنتیکی در جمعیت های جدید، توصیه می شود که تعداد زیادی پایه از نقاط مختلف رویش هر پرونانس تهیه گردد (کاجبا و گراکان، ۲۰۰۳) و این اطمینان حاصل شود که اندام های تکثیر از درختانی تهیه می شود که کاملا با هم فاصله دارند.
تنوع ژنتیکی گسترده که در ویژگی های مرتبط با تولید مثل درخت توسکای قشلاقی وجود دارد، می تواند در برنامه های اصلاح نژاد که در آنها ژنوتیپ های برتر برای ایجاد باغ های بذر انتخاب می شوند، مورد استفاده قرار گیرد(کرستینیک و کاجبا، ۱۹۹۱).

تکثیر ازطریق بذر

مدیریت و انبارداری بذر
تحمل به ازدست دادن رطوبت: نرمال (ارتدکس)




توسکای قشلاقی هر ساله بذر تولید می کند، امّا سال آوری (تولید فراوان) بذر هر ۲-۳ سال اتفاق می افتد. شرایط اقلیمی شروع گل دهی در تابستان سال قبل و بهار سال بعد، تا حد زیادی بر میوه دهی تاثیرگذار است(سوزکا(۳۶) و همکاران، ۱۹۹۴). جمع آوری بذر بایستی هم زمان با شکوفا شدن اولین میوه ها آغاز شود. بذرهایی که قبل از قهوه ای شدن میوه جمع آوری شوند، برای جوانه زنی نیازمند چندین ماه نگهداری می باشند(مکوان(۳۷)، ۱۹۵۳). سبک بودن وزن بذرهای توسکا باعث می شود تا جدا کردن بذرهای پوک به سختی انجام شود. اگر برای شکوفا شدن میوه از روش گرمادهی استفاده گردد، درجه حرارت نباید از ۳۵ درجه سانتی گراد بیشتر شود؛ در بالاتر از این حد بذرها زنده مانی خود را از دست می دهند.

جوانه زنی در شرایط کنترل شده



کیفیت توده و ظرفیت جوانه زنی توده بذر اغلب بسیار پایین است، زیرا جدا کردن بذرهای پوک از بذرهای سالم در این گیاه مشکل است.

تولید در نهالستان



تولید در گلدان- جنگلی یا ظرف فرصت تلقیح نهال توسط اکتینوباکتر فرانکیا(۳۸) را فراهم می کند و باعث تولید گره قبل از کاشت در عرصه(برری(۳۹) و تورری(۴۰)، ۱۹۸۵) و رشد بیشتر نهال می گردد.

تکثیر رویشی



توصیه می شود درهنگام تهیه قلمه از پایه های مسن، از تیمار ایی برای جوان سازی (تحریک رشد) و افزایش درصد ریشه دهی استفاده شود، زیرا با افزایش سن پایه های مادری احتمال موفقیت کاهش می یابد (مارتین(۴۱) و گویلوت(۴۲)، ۱۹۸۲؛ پسوتا(۴۳)، ۱۹۸۷). همچنین تفاوت های زیادی در ظرفیت کلون شدن ریشه ها وجود دارد (گود(۴۴) و همکاران، ۱۹۷۸). کروگر(۴۵) (۱۹۸۲). با استفاده از قلمه های چوبی شده دوساله به درصد بالایی از ریشه دهی، زنده مانی و ایجاد ریشه های کیفیت بالا در نهال ها دست یافت. قلمه ها معمولا در گلدان های جنگلی و در محیط های مرطوب تولید می شوند (مارتین و گویلوت، ۱۹۸۲).
قابلیت تولید اندام هوایی از ریشه، و از این رو تولید مثل این گونه توسط قلمه های ریشه به طور کامل به اثبات نرسیده است. برخی محققان(مکوان(۴۶)، ۱۹۵۳ و کرستینیک،۱۹۹۴) معتقدند توسکا از این توانایی هر چند با وقوع کمتر برخوردار است، در حالی که فایله(۴۷)(۱۹۹۶) این رفتار توسکا را مورد سوال قرار داده، زیرا در شرایط طبیعی به تایید نرسیده است.
تخقیقات متعددی در زمینه تکثیر این گونه ازطریق کشت بافت وجود دارد که به نتایج آزمایشی خوبی دست یافته اند (گارتون(۴۸) و همکاران، ۱۹۸۱؛ لال(۴۹) و همکاران، ۲۰۰۵؛ پرینت(۵۰) و ترمبلای(۵۱)، ۱۹۸۷، سیمون(۵۲) و همکاران، ۱۹۸۵؛ ورگناود(۵۳) و همکاران، ۱۹۸۷).

منابع

منابع عمومی

Ball PW (۱۹۹۳) A/nus Miller. In: Tutin TG eta/.(eds). Flora Europaea. Vol 1. 2"'edn. Cambridge University Press, Cambridge
Catalan G (1991) Semillas de arboles y arbustos forestales. Ministerio de Agricultura Pesca y Alimentaci6n. ICONA, Madrid
Christensen Kl (1997) A/nus Miller. In: Strid A, Tan K, (eds). Flora Hellenica. Vol 1. Koeltz Scientific Books, Kiinigstein
Mac Carthaiqh D, Spethmann W (eds) (2000)Krussmanns Gehiilzvermehrung. Parey Buchverlag, Berlin
Nicolas JL, Iglesias S, Alia R (2001) Fichas descriptivas de especies. In: Garcia del Barrio JM et al. (coord). Regiones de identificaci6n y utilizaci6n de material forestal de reproducci6n. Ministerio de Media Ambiente, Madrid
Piotto B, Di Noi A (eds) (2001) Propagazione per seme di alberi e arbusti della flora mediterranea ANPA, Roma
Rocha Alfonso ML (1990) A/nus Miller. In: Castroviejo Seta/. (eds). Flora lberica. Vol 2. CSIC, Madrid
Young JA, Young CG (1992) Seeds of woody plants in North America. Dioscorides Press, Portland

منابع ویژه

Baulickas V, Ekberg I, Eriksson G, Norell L (1999)Genetic variation among and within populations of four Swedish hardwood species assessed in a nursery trial. Silvae Genetica 48:17-25
Berry AM, Torrey JG (1985) Seed germination, seedling inoculation and establishment of A/nus spp. in containers in greenhouse trials. Plant and Soil 87:161-173
DeWald LE, Steiner KC (1986) Phenology, height increment and cold tolerance of A/nus glutinasa populations in a common environment. Silvae Genetica 35:205-211
Fayle DCF (1996) Sugar maple, black spruce and tamarack do not reproduce vegetatively from roots. Forestry Chronicle 72:283-285
Garton S, Hosier MA, Read PE, Farnham RS(1981) In vitro propagation of A/nus glutinosa Gaertn. HortScience 16:758- 759
Giimiiry D, Paule L (2002) Spatial and microgeographical genetic differentiation of black alder (A/nus glutinosa Gaertn.) populations. Forest Ecology and Management 160:3-9
Good JE, Bellis JA, Munro RC (1978) Clonal variation in rooting of softwood cuttings of woody perennials occurring naturally on derelict land. International Plant Propagators Society Combined Proceedings 28:192-201
Kajba D, Gracan J (2003) EUFORGEN Technical Guidelines for genetic conservation and use for black alder (A/nus glutinosa). International Plant Genetic Resources Institute, Rome
King RA, Ferris C (2000) Chloroplast DNA and nuclear DNA variation in the sympatric alder species, A/nus cardata (Lois.) Duby and A. glutinosa (L.) Gaertn. Biological Journal of the Linnean Society 70:147-160
Krstinic A (1994) Genetics of black alder (A/nus glutinosa (L.) Gaertn.). Annales Forestales 19:33-72
Krstinic A, Kajba D (1991) Possibilities of genetic gain for vigorous growth of black alder (A/nus glutinosa (L.) Gaertn) by clonal seed orchard. Sum. list 6-9:261-271
Kruger H (1982) Vegetative vermehrung von Nadel- und Laubhi:ilzen. Allgemeine Forstzeitschrift 9-10:243-244
Lall S, Mandegaran Z, Roberts AV (2005) Shoot multiplication in cultures of mature A/nus glutinosa. Plant Cell Tissue and Organ Culture 83:347-350
Martin B, Guillot J (1982) Quelques essais de bouturage de l'aulne. Revue Forestiere Francaise 34:381-391
McVean DN (1953) A/nus glutinosa (L.) Gaertn. Journal of Ecology 43:447-466
Perinet P, Tremblay FM (1987) Commercial micropropagation of five A/nus species. New Forests 3:225-230
Prat D, Leger C, Bojovic S (1992) Genetic diversity among A/nus glutinosa (L.) Gaertn. populations. Acta Oecologica 13:469-477
Psota V (1987) Rhizogenesis of stem cuttings in A/nus glutinosa (L.) Gaertn. and Ouercus robur L. species as related to dormancy and plant growth regulators. Acta Universitatis Agriculturae, Facultas Agronomica 35:27-44
Simon L, Stain A, Cote S, Lalonde M (1985)Performance of in vitro propagated A/nus glutinosa (L.) Gaertn. clones inoculated with Frankiae. Plant and Soil 87:125::-f:33
Steiner W, Gregorius H-R (1999) Incompatibility and pollen competition in Alnusglutinosa: evidence from pollination experiments. Genetica 105:259-271
Suszka B, Muller C, Bonnet-Masimbert M (1994)Graines des feuillus forestiers, de la recolte au semis. INRA, Paris
Vergnaud L, Chaboud A, Rougier M (1987)Preliminary analysis of root exudates of in vitro-micropropagated A/nus glutinosa clones. Physiologia Plantarum 70:319-326
Weisgerber H (1974) First results of progeny test with A/nus glutinosa Gaertn. after controlled pollination. In: Proceedings of the Join IUFOR Meeting, 502.04.1-3. Session VI, Stockholm

درخت توت فرنگی (.Arbutus unedo L)

پراکنش و اکولوژی

پراکنش کلی: اروپای جنوب غربی و جنوب شرقی، آسیای غربی، آفریقای شمالی.

نواحی مدیترانه: پرتقال، اسپانیا (شامل بالی رز)، فرانسه (شامل کورس)، ایتالیا (شامل ساردینا و سیسیل)، کروواسی، بوسنی و هرزه گوین،آلبانی،یونان (شامل جزیره کرت)، قبرس، ترکیه، لبنان، تونس، الجزایر و مراکش.
این گونه تیپیک مدیترانه ای خاک های سرد را ترجیح می دهد، امّا هوای بسیار سرد را تحمل نمی کند. در رویشگاه های واقع در عرض های جغرافیایی پایین تر و گرم تر در مناطق سایه گیر یافت می شود. در خاک های دارای سیلیس بیشتر یافت می شود، امّا در خاک های با زیربستر آهکی نیز دیده می شود. بعد از قطع یا آتش سوزی، توانایی زیادی در جست زنی از کنده دارد.
درخت توت فرنگی، در جنگل های بلوط و کاج یا همراه با درختچه های بلند و سایر گونه های تیپیک پوشش ماکوئیس مدیترانه ای می روید. اگرچه یک گونه کنار آبی محسوب نمی شود، امّا نیاز آن به خاک های سرد و برهم کنش آن با جانوران، استفاده از این گیاه را برای کاشت در مناطق حد واسط بوم نظام های رودخانه ای و پوشش های ناحیه ای توجیه می کند.

صفات تشخیصی (روش های تشخیص)

درخت توت فرنگی یک درختچه چندساله یا درخت کوچک به ارتفاع ۴-۷ متر، با برگ های متناوب و نیزه ای است. گاهی در نواحی شرقی دامنه پراکنش همراه با گونه Arbuts andrachne دیده می شود. در گونه درخت توت فرنگی پوست تنه ترک دار و قهوه ای رنگ است که به صورت قطعات کوچکی از تنه جدا می شود، سرشاخه های جوان اغلب دارای غدّه های زبر مویی بوده و در پاییز گل دهی می کند؛ امّا در گونه Arbuts andrachne پوست تنه به رنگ قرمز- نارنجی درخشان و نرم است که به صورت ورقه های کاغذی جدا می شود و فصل گل دهی آن در بهار است.

زیست شناسی تولید مثل




واریته ها و دورگه ها

دورگه گونه های A. unedo و  A. × andrachnoides Lint) A. andrachne). اغلب در نواحی که هر دو گونه حضور دارند، تولید می شوند. نتیجه یک دورگه بارور است که دارای تنه به رنگ روش مانند
A. andrachne و برخی پرزهای غده دار بر روی شاخه های جوان می باشد. دورگه شناخته شده دیگر androsterilis Salas, Acebes & ArcoArbutus است که در نتیجه قرار دادن (کاشت) دو گونه
A. unedo و A. canriensis (سالاس پاسکول(۵۴) و همکاران، ۱۹۹۳) ایجاد می شود.

تکثیر ازطریق بذر

مدیریت و انبارداری بذر
تحمل به ازدست دادن رطوبت: نرمال (ارتدکس)



تولید میوه درخت توت فرنگی از سالی به سال دیگر بسیار متغیّر است(هررا(۵۵)، ۱۹۸۸)، زیرا کیفیت و کمیت آن تحت تاثیر شدت و طول دوره خشکی تابستانه است (چیاروکیسی(۵۶) و همکاران، ۱۹۹۳).

جوانه زنی در شرایط کنترل شده



بذرهای درخت توت فرنگی هیچ گونه مشکل جوانه زنی ندارند، امّا تیمار سرمادهی باعث افزایش سرعت و یکنواختی در سبزشدن می شود.

تولید در نهالستان



نهال های درخت توت فرنگی بسیار حساس هستند ومی بایست در برابر یخبندان و گرمای شدید محافظت شوند.

تکثیر رویشی



نتایج بسیار متفاوتی از تکثیر رویش درخت توت فرنگی به دست آمده است. ریشه دهی بالاتر از ۵۰ درصد امکان پذیر نبوده است (کروبدو(۵۷) و پیگناتی(۵۸)، ۲۰۰۵؛ پیگناتی و کروبدو، ۲۰۰۵). بر اساس نتایج کروبدو و پیگناتی(۲۰۰۵) لازم است که اندام های تکثیر از پایه های مادری جوانی تهیه شوند که چندین بار هرس شده و رشد رویشی آنها تحریک شده باشد. درصورت عدم استفاده از پایه های مذکور، احتمال ریشه دهی قلمه ها نزدیک به صفر خواهد بود. بهترین زمان برای تهیه قلمه آخر فصل رویش است. بعد از این توانایی ریشه دهی به حدود ۱۰-۲۰ درصد کاهش می یابد (کروللی(۵۹)، ۲۰۰۵). کشت بافت درخت توت فرنگی موفقیت آمیز بوده است (جیوردانی(۶۰) و همکاران، ۲۰۰۵؛ مرتی(۶۱) و همکاران، ۲۰۰۲؛ مورینی(۶۲) و فیاشی(۶۳)، ۲۰۰۰؛ رودریگوس(۶۴) و همکاران، ۲۰۰۱).

منابع

منابع عمومی

Catalan G (1991) Semillas de arboles y arbustos forestales. Ministerio de Agricultura Pesca y Alimentaci6n. ICONA, Madrid
Garcia-Fayos P (coord) (2001) Bases ecol6gicas para la recolecci6n, almacenamiento y germinaci6n de semillas de especies de uso forestal en la Comunidad Valenciana. Banc de Llavors Foresta ls, Generalitat Valenciana, Valencia
Mac Carthaiqh D, Spethmann W (eds) (2000)Krussmanns Geholzvermehrunq. Parey Buchverlag, Berlin
Nicolas JL, Iglesias S, Alia R (2001) Fichas descriptivas de especies. In: Garcia del Barrio JM et al. (coord). Regiones de identificaci6n y utilizaci6n de material forestal de reproducci6n. Ministerio de Medio Ambiente, Madrid
Piotto B, Di Noi A (eds) (2001) Propagazione per seme di alberi e arbusti della flora mediterranea. ANPA, Roma
Villar L (1996) Arbutus L. In: Castroviejo S. et al.(eds). Flora lberica. Vol 4. CSIC, Madrid
Webb DA (1972) Arbutus L. In: Tutin TG et ot.(eds). Flora Europaea. Vol 3. Cambridge University Press, Cambridge

منابع ویژه

Cervelli C (2005) Le specie arbustive della macchia mediterranea. Un patrimonio a valorizzare. Collana Sicilia Foreste 26:39-154
Chiarucci A, Pacini E, Loppi S (1993) Influence of temperature and rainfall on fruit and seed production of Arbutus unedo L. Botanical Journal of the Linnean Society 111:71-82
Crobeddu S, Pignatti G (2005) Propagazione per ta lea di specie mediterranee. Prove di substrata. Sherwood Foreste ed Alberi Oggi 114:27-31
Giordani E, Benelli C, Perria R, Bellini E (2005) In vitro germination of strawberry tree (Arbutus unedo L.) genotypes: establishment, proliferation, rooting and callus induction. Advances in Horticultural Science 19:216-220
Herrera CM (1998) Long-term dynamics of Mediterranean frugivorous birds and fleshy fruits: a 12-yr study. Ecological Monographs 68:511-538
Mereti M, Grigoriadou K, Nanos GD (2002)Micropropagation of the strawberry tree, Arbutus unedo L. Scientia Horticulturae 93:143-148
Morini S, Fiaschi G (2000) In vitro propagation of strawberry tree. Agricoltura Mediterranea 130:240-246
Pignatti G, Crobeddu S (2005) Effects of rejuvenation on cutting propagation of Mediterranean shrub species. Foresta 2:290-295(online URL http://www.sisef.it/)
Rodrigues AP, Sergio.PM, Teixeira MR, Pais MS(2001) In vitro break of dormancy of axillary buds from woody species (Persea indica and Arbutus unedo) by sectioning with a laser beam. Plant Science 161:173-178
Salas Pascual M, Aceves Ginoves JR, del Arco Aguilar M (1993) Arbutus x androsterilis, a new interespecific hybrid between A. canariensis and A. unedo from the Canary Islands. Taxon 42:789-792

نظرات کاربران درباره کتاب راهنمای عملی تکثیر درختان و درختچه‌های حاشیه رودخانه و فضای سبز شهری