فیدیبو نماینده قانونی دانشگاه هرمزگان و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب ارتباط دانشگاه و صنعت به سبک ایرانی

کتاب ارتباط دانشگاه و صنعت به سبک ایرانی

نسخه الکترونیک کتاب ارتباط دانشگاه و صنعت به سبک ایرانی به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب ارتباط دانشگاه و صنعت به سبک ایرانی

بدون شک، نیروی انسانی کارآمد، مهم‌ترین سرمایه­ی ملی هر کشوری محسوب می‌‌شود. تاثیرگذاری این عامل در رشد و تعالی کشورها، بالاتر از ثروت، مساحت، جمعیت و عواملی از این دست است. شیوه­ی آموزش در همه­ی سطوح، به خصوص در سطح آموزش عالی، نقش مهمی را ‌در میزان مفید بودن افراد آموزش­دیده، در پیشبرد اهداف جامعه، ایفا می‌‌کند. عدم کارایی مطلوب مهندسان در صنایع، از نشانه‌های مهم آموزش غیر مبتنی بر نیاز روز و ناسازگاری موضوعات آموزش داده­شده، با نیازهای واقعی است. از آن جایی که در شرایط فعلی دانشگاه‌ها، عمده­ی آموزش­دهندگان، در قبال میزان کارایی فارغ‌التحصیلان خود در بیرون از دانشگاه، مسئولیت مستقیم ‌‌ندارند، به وجود آمدن چنین شرایطی، دور از انتظار نیست. سیستم‌های دولتی، عامل اصلی ترویج سیستم آموزش غیرهدفمند است، که به دانشگاه‌ها، صرفا به جهت آموزش مهندسان، بدون توجه به میزان موفقیت دانش‌آموختگان این موسسات در جامعه، حقوق پرداخت می‌‌شود. در این سیستم ناکارآمد، دانش‌آموخته لزوما، با نیازها سازگار نیست و صرفا، حمل­کننده­ی یک سری مطالب نظری، با کمترین وجه­ی کاربردی، است. تلخ‌ترین تجربه­ی فارغ‌التحصیلان این نوع سیستم آموزشی، زمان رویارویی آن‌ها با مسایل واقعی صنعت و عدم­آمادگی کامل آن‌ها در مرحله­ی کار و نیز شناخت و رفع نقایص است. این امر باعث شده‌است که اکثر مهندسان، شکاف بزرگی بین آموزش‌های دانشگاهی و مسایل واقعی ببینند و بعضا، برای این دو، دو دنیای جداگانه، با خصوصیات خاص خود متصور شوند. این در حالی است که پیشرفت واقعی، زمانی حاصل می‌شود که مکانیزم حاکم بر فرآیندها، به خوبی شناخته­شود و با استفاده از دانش نظری، در جهت بهبود آن، قدم برداشته­شود. جدایی دانشگاه و صنعت، که سال‌هاست به عنوان مشکلی لاینحل باقی مانده­است، ریشه درآموزشی دارد که در آن، به نیاز مشتری توجهی نمی­شود. نزدیک کردن واقعی دانشگاه و صنعت، در گرو آموزش مهندسانی است که برای اداره و حل مشکلات صنایع، آموزش دیده­باشند. مهندسی که در فرهنگ آموزش خود، نحوه­ی مواجهه با مسایل واقعی و شیوه­ی حل آن‌ها را نیاموخته­باشد، چگونه می‌تواند با ورود به جامعه، به یک باره جهش کند و از عهده امور برآید. ترجیح تاریخی مهندسان خارجی بر مهندسان داخلی در صنایع، علاوه بر مسایل فرهنگی، به عدم توانایی کامل متخصصان داخلی، در برآورده کردن نیازها در زمان معین و با هزینه و امکانات محدود، مربوط می‌‌شود. مهندسی که طی چندین سال تحصیل در دانشگاه، آموزش‌های کاربردی لازم را برای مطالعه، اجرا، کنترل و بهینه‌سازی فرآیندهای مورد نیاز ندیده­است، چگونه می‌‌تواند از عهده­ی این مسئولیت خطیر برآید. بررسی‌های انجام­شده نشان می‌‌دهد، که جوانان ایرانی، با آموزش دیدن در دانشگاه‌های معتبر خارجی، به متخصصانی تبدیل می‌‌شوند که کارایی آن‌ها، قابل مقایسه با هم­دوره‌ای­های خودشان، در داخل نیست. یکی از راهکارهای مقابله با این مشکل، اعطای اختیار به دانشگاه‌ها، جهت طراحی دروس و دوره‌های جدید، بوده­است.

ادامه...
  • ناشر دانشگاه هرمزگان
  • تاریخ نشر
  • زبانفارسی
  • حجم فایل 1.42 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۳۰ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب ارتباط دانشگاه و صنعت به سبک ایرانی

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

۱- ۵- ویژگی های فارغ التحصیلان مدل آموزش مهندسی مشتری مدار

۱- ۵- ۱- داشتن اعتماد به نفس بالا، در رویارویی با کارهای صنعتی
از آن جایی که در طی دوره­های آموزشی، دانشجو با هدف برآورده کردن نیازهای صنعت، تربیت شده است، در نتیجه فاصله­ی بین دانشگاه و صنعت کمتر شده و این امر، اعتماد به نفس بالا برای مواجهه و کار در واحد های صنعتی را، فراهم کرده­است. تجربه­ی شخصی، بیش از یک دهه­ی کار در صنعت و بررسی های میدانی مختلف، به روشنی نشان می دهد که مهم ترین مشکل فارغ التحصیلان، نداشتن دانش پایه، برای کار در صنایع نیست، بلکه چالش اصلی، نحوه­ی روبرو شدن و ترجمه­ی این دانش، به زبان فعالیت های صنعتی است. این چالش در ادامه، بیشتر شرح داده خواهد شد.
۱- ۵- ۲- دارا بودن قدرت تحلیل بالا
در حال حاضر فارغ التحصیلان دانشگاه ها، در روند انجام کارهای صنعتی و فعالیت های تحقیقاتی، زمانی که به بخش تحلیل نتایج و مفاهیم عملیاتی آن ها می رسند، بیشترین مشکل را حس می کنند. بخش مطالعات اولیه، روش تحقیق و جمع آوری اطلاعات، هر قدر هم سخت و زمان بر باشد، نهایتا انجام می شود. ولی مشکل عمومی فارغ­التحصیلان، در بخش تحلیل نتایج و استفاده از آن ها، جهت تغییر یا بهبود فرآیند، است. دلیل این امر را باید، در نحوه­ی آموزش در دانشگاه ها، جستجو کرد. آیا ما طی چند سال آموزش، نحوه­ی تفکر صحیح، تحلیل مسایل و افزایش بهره وری را، با استفاده از داده های به دست آمده، تعلیم داده ایم، که الان بخواهیم حاصل آن را در خارج از دانشگاه ببینیم؟ در اکثر مسابقات علمی، بخشی که دانشجویان از خود ضعف نشان می دهند، در ارتباط با کاربرد مفاهیم است. ولی در بخش هایی که صرفا نظری است، توانمندی آن ها، بسیار بالا است.
۱- ۵- ۳- توانایی برقراری ارتباط با دیگران و انجام کار گروهی
فرهنگ­سازی "انجام کار به صورت گروهی" و "بالا بردن توانایی ارتباط با دیگران " در مدل آموزش مهندسی مشتری مدار را، می­توان به شیوه های مختلف تقویت کرد. این کار، از اداره­ی کلاس، تا ارزشیابی دانشجو به شکل های گوناگون، اعمال می شود. ارایه­ی مطلوب کارهای انجام شده به دیگران، چه به صورت کتبی و یا شفاهی، از مواردی است که مهندسان در آن، احساس ضعف می کنند. باید خاطرنشان کرد که انجام کار و نحوه­ی ارایه­ی آن به مشتری، دو امر کاملا مستقل و متفاوت می باشد. بارها مشاهده شده­است که بعضی از فعالیت های پژوهشی و یا صنعتی، در مقایسه با کارهای مشابه خارجی، از درجه­ی علمی بالاتری برخوردار بوده اند ولی به دلیل ضعف در ارایه و رعایت نکردن اصول اولیه، نتوانسته اند حقوق مسلم خود را بدست آورند.
۱- ۵- ۴- توانمندی ایجاد تغییرات در فرآیند
زمانی که فاصله­ی بین علم و عمل کاهش یابد، توان مهندسان برای ایجاد تغییرات در فرآیند، با امکانات موجود صنایع، جهت افزایش بهره وری، چندین برابر می شود. مشکل ذهنی مهندسان در اینکه فرآیند های به کار رفته در صنایع، کاملا مطلوب است و امکان بهبود آن ها نیست، از آنجا ناشی می شود که امکان تحلیل و شناخت فرآیند های به ظاهر پیچیده، با استفاده از اصول اولیه، به آن ها آموزش داده نشده­است. اگر مهندسی با این دیدگاه که، هر فرآیندی قابل تحلیل است و امکان بهبود آن نیز وجود دارد، با مسایل روبرو شود، تحول بزرگی در صنایع ایجاد می شود. در شرایط فعلی، نقش مهندسان در صنایع، در حد ناظر بر انجام فرآیند است و مسئولیت چندانی، نه از طرف خودشان و نه از طرف مدیران، جهت ایجاد تغییر در صنعت، به منظور افزایش بهره وری، فرض نمی شود.
۱- ۵- ۵- شناخت دقیق فرآیند، در کوتاه ترین مدت
اهمیت زمان، در انجام فعالیت های پژوهشی یا عملیاتی در دانشگاه ها، به خوبی آموزش داده نمی شود. معمولا صنایعی که با دانشگاه ها، قراردادهای مختلف منعقد می کنند، در اکثر، موارد مشکل اصلی را، به انجام نرسیدن اهداف پروژه، در زمان مقرر، می دانند. برای صنایعی که با افزایش بهره وری، سعی در کاهش هزینه ها دارند، به اجرا گذاشتن نتایج تحقیقات در کوتاه مدت، از نظر اقتصادی، اهمیت دارد و طولانی کردن مدت انجام پروژه ها، توسط مجریان، غیر قابل قبول است. مهندسان فارغ التحصیل مدل آموزش مشتری مدار، به دلیل آشنایی قبلی با فرآیندها و شرایط صنعت، قادر به شناخت دقیق فرآیندها در کوتاه ترین مدت، می باشند. این امر، موجب می شود که به جای تکیه بر شرکت های خارجی، برای انجام پروژه ها، به نیروی داخلی روی آورده شود.

۱- ۶- ارزیابی مدل آموزش مهندسی مشتری مدار

مدل آموزش مشتری مدار، اولین بار در سال ۱۳۷۳ در بخش مهندسی معدن دانشگاه شهید باهنر کرمان، ارایه و به طور محدودی، به اجرا گذاشته شد. در طی این مدت، این مدل، دست خوش اصلاحات و تغییرات فراوان شده­است، که عمده ترین آن، در سال ۱۳۸۴ بود، که آموزش با کمک نرم افزار های چند رسانه ای، به جای استفاده از طلق شفاف (ترانسپرنسی)، انجام گرفت. این مدل، برای مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا به کار گرفته شد و برای هر ترم، ارزیابی دقیق به شرحی که خواهد آمد، انجام گردید.

۱- ۷- روش ارزیابی

در تهیه­ی پرسش نامه­ی ارزشیابی، مواردی گنجانده شد که مشخص گردد، تا چه حدی، اهداف آموزش مشتری مدار، برآورده شده­است. پرسش نامه، شامل سه بخش است، که در بخش اول، هشت سوال چهار گزینه ای، در بخش دوم، دو سوال توصیفی و در بخش سوم، پیشنهادها و انتقادات گنجانده شده­است. در طراحی پرسش نامه، سعی شد که اختصار در تعداد سوالات، در نظر گرفته شود تا خستگی ناشی از تعداد زیاد سوالات، تاثیری بر نحوه­ی پاسخ­گویی نداشته باشد. جدول۱- ۱، سوالات پرسش نامه را نشان می دهد (گزینه های ضعیف، متوسط، خوب و عالی آورده نشده­است).

جدول۱- ۱: سوالات پرسش نامه­ی مورد استفاده، جهت ارزیابی مدل آموزش مشتری مدار.



در سوال ۵، سازگاری تعداد واحد درس، با مطالب ارایه شده، گنجانده شده­است، تا مشخص گردد که آیا، حجم مطالب، در حد انتظار بوده است یا نه؟ تفاوت میزان جواب سوالات ۶ و ۷، نشان دهنده­ی تاثیر درس و استاد، بر افزایش یا کاهش علاقه­ی دانشجو به درس است. برای اینکه موضوعات درسی با توجه به میزان رضایت دانشجویان رتبه بندی شوند، سوالات ۹ و ۱۰ آورده شده­است، تا بتوان با نتایج نظرسنجی، در رفع نقایص بعضی از فصل ها و اضافه نمودن فصل های جدید به درس، اقدام کرد. سوال ۱۱، که مهم ترین بخش پرسش نامه است، به نظرات آزاد مربوط می شود. تجربه­ی بررسی نظرات طی این سال ها، نشان داده است که تاثیرگذارترین نظرات، در این بخش پرسش نامه، ارایه می شوند.
در اجرای نظرسنجی، سعی شد که، امنیت کامل، برای دانشجویان فراهم گردد، تا شایبه­ی شناسایی آن ها توسط استاد و اعمال نظر احتمالی در نمرات، باعث دور شدن نظرات آن ها از واقعیت نشود. برای این کار، پرسش نامه بدون حضور استاد، توسط دانشجویان، بدون ذکر نام پاسخ داده­شد و توسط یکی از دانشجویان داوطلب، جمع­آوری گردید. پرسش نامه ها، توسط شخص داوطلب بررسی شد و نتایج آن، با دست خط داوطلب (جهت جلوگیری از احتمال شناسایی)، به استاد تحویل گردید. بدین ترتیب استاد، دسترسی به اصل پرسش نامه ها را نداشت و فقط از نظرات افراد، به طور جداگانه مطلع می شد. نوع انتقادات و نظرات داده­شده، در طول سال ها، نشان می دهد که دانشجویان، اطمینان کامل داشتند که نظرات آن ها، قابل شناسایی نخواهد بود. در مواردی، نظرات به قدری تند بود که حتی دانشجوی مسئول جمع آوری و تدوین نظرات، از نوشتن آن ها بیم و هراس داشت! این شیوه­ی جمع آوری نظرسنجی، به دلیل فراهم کردن شرایط آزاد، جهت ارایه­ی نظرات دانشجویان، موجب شد که نظرات فراوانی، در خصوص تغییر روش، اصلاح و یا وارد کردن بخش های جدید به درس، عرضه گردد.
نظرسنجی برای هر درس، در آخر هر ترم، از سال ۷۳ شروع شد و از سال ۸۱ تا ۸۷، با استفاده از پرسش نامه­های جدید، (جدول ۱) انجام شد. دو درس دوره کارشناسی (کانه آرایی و زبان تخصصی) و پنج درس دوره­ی کارشناسی ارشد (کنترل و مدل سازی، مهندسی خردایش، کاربرد آمار، طراحی آزمایش ها و نحوه­ی نگارش و ارایه­ی نوشتارهای علمی و فنی)، در این بررسی، شرکت داده­شدند. این هفت درس، توسط یک مدرس، در دو ترم ارایه گردیدند. چهار درس (کانه آرایی، زبان تخصصی، کنترل و مدل سازی و کاربرد آمار) در ترم اول و سه درس (مهندسی خردایش، طراحی آزمایش ها و نحوه­ی نگارش و ارایه­ی نوشتارهای علمی و فنی) در ترم دوم هر سال، ارایه شدند. متوسط تعداد دانشجویان دروس کارشناسی، ۳۰ نفر و کارشناسی ارشد، ۱۲ نفر بود. برای اینکه نتایج بدست آمده، از نظر آماری، معنی دار باشد، اطلاعات هفت سال، جمع آوری شد و متوسط آن ها، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

۱- ۸- ارایه و بحث یافته ها

برای هشت سوال چهار­گزینه ای، انتخاب های ضعیف، متوسط، خوب و عالی قرار داده­شد. جهت اطمینان از این که انتخاب گزینه­ی عالی از سوی دانشجویان، به خاطر نزدیک بودن گزینه­ی عالی، به سمت راست برگه­ی پرسش نامه نباشد، این گزینه، در منتهی الیه سمت چپ قرار داده­شد. بدین ترتیب، پاسخ­دهنده برای انتخاب گزینه­ی عالی، باید از روی گزینه های ضعیف، متوسط و خوب عبور کند و نهایتا، عالی را انتخاب نماید.
جدول ۱- ۲، متوسط نتایج بررسی ۷ درس را، در یک دوره­ی ۷ ساله، منتهی به سال ۱۳۸۷، نشان می دهد. برای هر سوال، درصد انتخاب هر گزینه، مشخص شده­است. به همین دلیل، مجموع سهم انتخاب گزینه ها، برای هر سوال، برابر ۱۰۰ است.

جدول۱- ۲: نتایج بررسی ۷ درس، در یک دوره­ی ۷ ساله، منتهی به سال ۱۳۸۷.



اگر سهم انتخاب گزینه­ی عالی، به عنوان شاخص بررسی در نظر گرفته­شود، سوال۲، با سهم %۶/ ۷۲، که مربوط به آمادگی مدرس برای پاسخگویی به سوالات است، بالاترین میزان را دارد. با توجه به روش تدریس، در مدل آموزش مشتری مدار، که اساس آن، سوال - جواب است و شرکت فعال دانشجویان را می طلبد، این نتیجه، دور از انتظار نبود. در رتبه های بعدی، به ترتیب رابطه­ی استاد و دانشجو (% ۸/ ۶۶)، نحوه­ی انتقال مطالب (%۳/ ۶۳) و تاثیر نحوه­ی تدریس بر علاقه مند سازی (%۸/ ۵۸) قرار دارند. مشاهده می شود که دو سوال نحوه­ی انتقال مطالب و نحوه­ی تدریس، که نشانگر تاثیر روش­های آموزش مهندسی مشتری مدار است، از بالاترین رتبه ها برخوردار می باشند. از منظر دیگر، پایین ترین نارضایتی دانشجویان، به ترتیب مربوط به آمادگی مدرس، در پاسخگویی به سوالات (%۳/ ۰)، نحوه­ی انتقال مطالب و روش تدریس (%۸/ ۰) و تاثیر نحوه­ی تدریس بر علاقه مندسازی () می باشد، که بیانگر موفقیت نسبی این مدل آموزشی، در طول این دوره است.
برای بررسی نحوه­ی انتقال مطالب و روش تدریس، سوال ۳ از پرسش نامه، مورد مطالعه ی دقیق تر قرار گرفت. در صورتی که درصد انتخاب گزینه­ی عالی، برای روش تدریس، به عنوان شاخص بررسی انتخاب شود، نتایج نظرسنجی، برای هفت درس، مانند شکل ۱- ۱ خواهد بود. شایان ذکر است که مقادیر مورد استفاده متوسط بودند و انحراف معیار آن ها، از ۹ درصد (کانه آرایی)، تا ۳۵ درصد (کاربرد آمار)، در نوسان بود. پایین بودن انحراف معیار درس کانه آرایی، به تعداد زیاد دانشجویان (۳۰ نفر) آن درس، در مقایسه با کاربرد آمار (۷ نفر) مربوط می شود. سه درس برتر در روش تدریس، از نظر دانشجویان، مربوط به مهندسی خردایش (%۸/ ۷۶)، کانه آرایی (%۶/ ۷۴) و، کنترل و مدل سازی (%۲/ ۶۵) بود. به نظر می رسد که رضایت بالای دانشجویان از این سه درس، نسبت به درس های دیگر، به کاربردی تر بودن این دروس، مربوط می شود. از آن جایی که روش آموزش مشتری مدار، بالاترین کارایی را، برای دروس کاربردی و عملی دارد، نتایج نظرسنجی نیز، موید این امر است. به عنوان مثال، پایین ترین سهم انتخاب گزینه­ی عالی، برای روش تدریس، مربوط به درس زبان تخصصی است که، ماهیت آن نظری است.
در ارزشیابی نحوه­ی تدریس استاد، نظرات دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد، با هم مقایسه شد. در این ارزشیابی، متوسط انتخاب گزینه­ی عالی، مربوط به سوال نحوه­ی انتقال مطالب و روش تدریس، برای دو دوره به طور جداگانه، محاسبه گردید. سهم انتخاب گزینه­ی عالی، برای دروس کارشناسی و کارشناسی ارشد، به ترتیب% ۸ /۱۱±۷/ ۶۴ و % ۳/ ۲۴±۵/ ۶۳ بدست آمد. همان طور که ملاحظه می شود، تفاوت معنی داری (۹۵ درصد اطمینان)، بین ارزیابی دروس کارشناسی و کارشناسی ارشد، در خصوص نحوه­ی تدریس، با توجه به انحراف معیار آن ها مشاهده نمی شود. در نتیجه، می توان عنوان کرد که به کارگیری روش آموزش مشتری مدار، مستقل از سطح دروس بوده و به دلیل، ماهیت آن، مورد پذیرش دانشجویان در سطوح مختلف، قرار گرفته­است. اگر رضایت مندی دانشجویان از این روش آموزشی، با مجموع سهم انتخاب گزینه های خوب و عالی سنجیده شود، نتایج برای هفت درس، به صورت جدول ۱- ۳ خواهد بود.

جدول۱- ۳: میزان رضایت مندی دانشجویان از نحوه­ی تدریس و روش انتقال مطالب در ۷ درس، طی سال های ۸۱ تا ۸۷.



پایین ترین رضایت مندی %۹۱ و بالاترین %۱۰۰ است، که به ترتیب مربوط به دروس زبان تخصصی و کنترل و مدل سازی است. متوسط انحراف معیار این مقادیر، ۵ /۶ درصد است، که کمتر از انحراف معیار مربوط به انتخاب گزینه­ی عالی (%۱۸) است. این امر، بیانگر نوسان کمتر نظرات دانشجویان، در مورد رضایت مندی از روش تدریس است.
برای سنجش ایجاد اشتیاق، در اثر به کارگیری روش آموزش مشتری مدار، سوالات ۶ و ۷ در پرسش نامه گنجانده شدند و در پرسش ۶، میزان اشتیاق دانشجو برای گرفتن درس و در سوال ۷، اشتیاق دانشجو بعد از اتمام درس، پرسیده شده­است. تفاوت این دو، به روشنی می تواند تاثیرگذاری نحوه­ی تدریس را، بر ایجاد علاقه نشان دهد. برای بی بعد کردن، اختلاف میزان انتخاب گزینه­ی عالی این دو سوال، بر مقدار گزینه­ی عالی سوال ۶، تقسیم شد، تا عددی بین صفر و ۱۰۰ بدست آید، که تا به سادگی قابل ارزیابی باشد.



شکل ۱- ۱: سهم انتخاب گزینه­ی عالی برای ۷ درس، در خصوص ارزیابی نحوه­ی انتقال مطالب و روش تدریس.

نتایج افزایش علاقه مندی برای ۷ درس، در شکل ۱- ۲ نشان داده شده­است. سه درس کنترل و مدل سازی، کاربرد آمار و کانه آرایی، به ترتیب با ۱/ ۸۵، ۶/ ۸۳ و ۹ /۷۶ درصد، بیشترین افزایش علاقه مندی را، به خود اختصاص دادند. نکته­ی قابل توجه، افزایش چشم­گیر علاقه مندی در درس کاربرد آمار، نسبت به بقیه­ی درس ها، بود. از آن جایی که دانشجویان رشته مهندسی، معمولا دیدگاه اولیه­ی خوبی نسبت به درس آمار ندارند، به همین دلیل بعد از گذراندن درس و اطلاع از کاربردهای فراوان آن، درصد اشتیاق آن ها زیاد شده­است.

۱- ۹- چالش و محدودیت های آموزش مهندسی مشتری مدار

۱- ۹- ۱- محدودیت دسترسی به استادان، با دید کاربردی
روش آموزش مهندسی مشتری مدار، بر پایه­ی درک عمیق از کاربرد مسایل نظری در صنایع، استوار است. به عبارت دیگر، استادان باید از نزدیک، با کارهای صنعتی آشنایی کافی داشته باشند وگرنه این روش آموزش، قابل پیاده­شدن نیست. دسترسی به استادانی که علاوه بر مسایل نظری، به مسایل کاربردی و صنعتی، اشراف کامل داشته باشند، به آسانی میسر نیست. به همین دلیل این روش، نیازمند کار قبلی، جهت حضور در کلاس است. تشویق استادان به انجام پروژه و مشاوره های صنعتی، می تواند به رفع این مشکل، کمک کند. با این کار، نه تنها مشکلات صنعتی مطرح و تا حد امکان حل می­شود، بلکه زمینه برای پرورش استادانی فراهم می گردد که می­توانند، به آموزش کاربردی دروس بپردازند.



شکل ۱- ۲: تاثیر نحوه­ی تدریس، بر افزایش علاقه مندی به درس، برای ۷ درس، از سال ۸۱ تا ۸۷.

در حال حاضر، عمومیت دادن این روش، ممکن نیست و به بسترسازی اساسی نیاز دارد ولی ارایه­ی آن، به عنوان یک مدل، می تواند مفید باشد.
۱- ۹- ۲- عدم آشنایی دانشجویان، با شیوه­ی آموزش مشتری مدار
به دلیل ناآشنایی دانشجویان با این شیوه و عدم­سازگاری آن، با روش­های معمول تدریس، دانشجویان فرصت کافی را، برای استفاده از این روش، پیدا نمی کنند. وقتی به دانشجویان عنوان می شود که، مطالب ذکر شده در کلاس، تنها ابزاری برای حل مشکلات است و خود مطالب، زمانی ارزش واقعی پیدا می کند که در رفع مشکل، به کار گرفته­شوند، به راحتی، قابل هضم و درک نیست. در حال حاضر، دانشجویان در امتحان، به طور معمول، مطالب گفته­شده در کلاس را، تحویل می دهند و نمرات خوبی کسب می کنند. ولی زمانی که با شرایط جدید مواجه می شوند، دچار چالش اساسی می گردند. در ابتدای اجرای این روش آموزشی، دانشجویان فکر می کردند، هر چه در کتاب آمده­است، سوالات امتحانی خواهد بود. در نتیجه، امتحان کتاب­باز مفهومی نداشت. سطح پایین نمرات کسب شده طی این دوره­ی آموزشی و استفاده از روش امتحانی کتاب­باز، خود، گواه این مطلب است. فرهنگ استفاده­ی هوشمند از مطالب درسی، برای حل مشکلات، به سختی و در دراز مدت ایجاد می شود. مهم ترین ایراد وارده از طرف دانشجویان، در خصوص این شیوه­ی آموزشی، بیش از حد کاربردی بودن و نیاز به داشتن اطلاعات کارخانه ای، برای درک مفهوم سوالات مطرح شده­است.
۱- ۹- ۳- اتلاف وقت و هزینه­ی بالا
در این شیوه­ی آموزشی، چون آماده سازی مطالب به وقت و حوصله زیاد، نیاز دارد، هر استاد نمی تواند، در هر ترم، بیش از ۲ تا ۳ درس ارایه کند. در نتیجه باید، تعداد استادان نسبت به حالت کنونی آموزش، افزایش داده­شود، که این خود، نیازمند وقت و هزینه است. تجربه نشان داده­است که جهت آماده سازی مطالب و کار روی کاربردی کردن موضوعات نظری، به طور متوسط، برای یک درس ۲ واحدی، به ۸ تا ۱۰ ساعت وقت، در هفته نیاز است.

۱- ۱۰- نتیجه­گیری

مدل آموزش مهندسی مشتری مدار، که مبنای آن حل مسایل صنایع است، در سال ۱۳۷۳ ارایه شده و تاکنون، به صورت محدود، در بخش مهندسی معدن دانشگاه شهید باهنر کرمان، به اجرا درآمده­است. از خصوصیات اصلی این مدل، می توان به کارآفرینی ذاتی با تدریس هدفمند، متنوع سازی روش های ارایه­ی درس، آموزش با جهت گیری تشویق کار گروهی، ملموس سازی مباحث درسی با ارایه­ی مثال های کاربردی، به کارگیری روش های آموزش چند­ رسانه ای- نهاد، سازگار کردن ارزشیابی دانشجویان، با ارزیابی های خارج از دانشگاه و ارایه­ی برنامه­ی درسی دقیق، اشاره کرد. این مدل، برای تدریس دروس کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری، به کار گرفته­شد. بررسی نتایج پرسش نامه هایی که در هر ترم، برای هر درس، بین همه­ی دانشجویان توزیع شد، نشان داد که بیشترین کارایی این مدل، برای دروسی است که کاربردی تر می باشند. درس مهندسی خردایش، که عمدتا مباحث آن عملی و صنعتی است، با کسب ۸/ ۷۶ درصد از گزینه­ی عالی پرسش نامه، بالاترین رتبه را به خود اختصاص داد. میزان رضایت مندی دانشجویان از نحوه­ی تدریس و انتقال مطالب، با شاخص مجموع درصد انتخاب گزینه­ی ­عالی و خوب از پرسش نامه، سنجیده­شد. در این نظرسنجی­ها، پایین­ترین میزان رضایت­مندی، ۹۱ بوده­است. تفاوت معنی­داری (در سطح اطمینان ۹۵ درصد)، بین رضایت مندی دانشجویان دوره های مختلف، از نحوه­ی تدریس، مشاهده­ نگردید. شاخصی که برای سنجش ایجاد اشتیاق، در اثر به کارگیری روش آموزش مهندسی مشتری مدار، معرفی شد، نشان داد که بالاترین میزان ایجاد اشتیاق، مربوط به درس کنترل و مدل سازی، با مقدار ۱/ ۸۵ درصد است. علیرغم موفقیت نسبی این مدل، با توجه به محدودیت دسترسی به استادانی با دید کاربردی، عدم آشنایی دانشجویان با این شیوه و نیز، نیاز به وقت و هزینه­ی زیاد، در حال حاضر، عمومیت دادن به این روش، ممکن نیست و به بسترسازی اساسی، نیاز دارد.

۱- ۱۱- تقدیر و تشکر

طی ۱۴ سال گذشته، برای اجرای این شیوه­ی آموزشی، به طور محدود، در بخش مهندسی معدن دانشگاه شهید باهنر کرمان، افراد زیادی به طور مستقیم و غیر مستقیم، کمک کرده اند. دو واحد صنعتیِ شرکت ملی صنایع مس ایران (سرچشمه) و شرکت معادن ذغال سنگ کرمان، که امکان کار مدت طولانی را، به همراه دانشجویان کارشناسی ارشد، فراهم کرده اند، سهم زیادی در موفقیت نسبی این روش، داشتند، که شایسته­ی قدردانی می باشند. از دانشجویان کارشناسی و ۵۰ دانشجوی کارشناسی ارشد، که با اینجانب پروژه داشتند و سختی های فراوان کار تمام وقت، در کارخانه های فرآوری را، به جان خریدند، تا این شیوه­ی آموزش و پژوهش، جایگاه مناسب امروز خود را پیدا کند، صمیمانه تشکر می نمایم. از همکاران و مسئولین دانشگاه شهید باهنر کرمان، که امکان حضور مداوم اینجانب را در صنعت، فراهم نمودند نیز، قدردانی می گردد.

۱- ۱۲- منابع

[1]- Banisi, S., “Bridging the gap between industry and university in developing countries: An Iranian approach”, Mineral resources and development, Center for Science and Technology of the Non- aligned and other Developing Countries, India, 2005, 97- 107.
[2]- Banisi, S.; Sam, A.; Nobari, N.; Partoazar, A., “Toward a common language between industry and university” Proc., R&D in Industrial Sectors, Ministry of Industry, Mashhad, 1996, 14- 15.
[3]- Banisi, S.; Sam, A.; Khoshrou, S.H.; Nobari, N.; Partoazar, A., “Industry and university relation: The Sarcheshmeh copper complex case”, Proc., 1st International and 4th International Congress on Government, University and Industry Cooperation for National Development, Amirkabir University of Technology, Tehran, 1998, 225- 216.
[4]- Banisi, S.; Khoshrou, S.H.; Mostsfasvi, A., “A model to expand and regulate research activities in universities”, Proc., 1st Conference on Challenges of Research Activities in Iran, Research Center of Ministry of Culture and Higher Education, Tehran, 1999, 95- 105.
[5]- Banisi, S.; Khoshrou, S.H.; Mostsfasvi, A., “A model to expand and reinforce research activities in universities, Proc., 2nd International and 5th Notational Congress on Government, University and Industry Cooperation for National Development, K.N.Toosi University of Technology, Tehran, 2000, 125- 135.
[6]- Banisi, S.; Poorkani, M.; Kargar, A., “Implemeting a cooperative research at the concentration plant of the Sarcheshmeh Copper Complex”, Proc., 7th Notational Congress on Government, University and Industry Cooperation for National Development, Isfahan University of Technology, Isfahan, 2003, 23- 35.
[7]- Salehi, E.; Banisi, S., “Features of R&D management in Japan”, Proc., R&D in Industrial Sectors, Ministry of Industry, Mashhad, 1996, 85- 89.

فصل اول: آموزش مهندسی مشتری مدار در قرن بیست و یکم (۱)

چکیده

با توجه به روند خصوصی­سازی در بخش های مختلف، برای بقا در عرصه­ی آموزش مهندسی در قرن جدید، باید به نیازها، علایق و انتظارات پذیرنده­ی دانشجویان، توجه لازم را مبذول داشت. آموزش یک طرفه­ی سنتی، بدون توجه به برآورده شدن نیازهای واقعی دانشجویان و عدم­اتخاذ شیوه های سازگار با شرایط زمانی و مکانی، دیگر قادر به ادامه­ی حیات نخواهد بود. در آموزش مشتری مدار، هدف دانشجویان، فراگیری مطالبی است که بتوانند با آن ها، زندگی و کسب درآمد کنند. از طرف دیگر، هدف آموزش­دهنده در این سیستم، ارایه­ی مطالب کاربردی به بهترین شیوه، جهت حفظ شغل، خدمت و ارتقای مرتبه، است. از خصوصیات اصلی آموزش مهندسی مشتری مدار، می توان، به طراحی تدریس بر اساس حل مسئله، کارآفرینی ذاتی با تدریس هدفمند، متنوع­سازی روش های ارایه­ی درس، آموزش با جهت گیری تشویق کار گروهی، ملموس­سازی مباحث درسی، با ارایه­ی مثال های کاربردی، به کارگیری روش های آموزش چند رسانه ای- نهاد، سازگار کردن ارزشیابی دانشجویان با ارزیابی های خارج از دانشگاه و ارایه­ی برنامه­ی درسی دقیق، اشاره کرد. در صورت اجرای این مدل آموزشی، می توان انتظار داشت که فارغ التحصیلان این سیستم آموزشی، دارای خصوصیاتی از جمله اعتماد به نفس بالا، در مواجهه با مشکلات واقعی، داشتن قدرت تحلیل بالا، توانایی برقراری ارتباط با دیگران و انجام کار گروهی، داشتن مهارت های لازم جهت ارایه­ی نظرات، توانمندی ایجاد تغییرات در فرآیندها (با امکانات موجود)، جهت افزایش بهره وری و شناخت دقیق فرآیند، در کوتاه ترین مدت، باشند. در چهارده سال گذشته، این شیوه­ی آموزش، در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری، در بخش مهندسی معدن دانشگاه شهید باهنر کرمان، به صورت محدود، به اجرا گذاشته­شد. بررسی نظرسنجی های انجام­شده از ۱۱۲۵ نفر از دانشجویان، نشان از رضایت مندی حداقل ۹۱ درصدی از این شیوه­ی آموزشی داشت. از خصوصیات بارز این شیوه­ی آموزشی، نیاز به وقت زیاد، جهت آماده سازی مطالب درسی است و در نتیجه، تعداد دروس ارایه­شده، در مقایسه با وضعیت فعلی مراکز آموزش عالی، محدود است.

۱- ۱- مقدمه

بدون شک، نیروی انسانی کارآمد، مهم ترین سرمایه­ی ملی هر کشوری محسوب می شود. تاثیرگذاری این عامل در رشد و تعالی کشورها، بالاتر از ثروت، مساحت، جمعیت و عواملی از این دست است. شیوه­ی آموزش در همه­ی سطوح، به خصوص در سطح آموزش عالی، نقش مهمی را در میزان مفید بودن افراد آموزش­دیده، در پیشبرد اهداف جامعه، ایفا می کند.
عدم کارایی مطلوب مهندسان در صنایع، از نشانه های مهم آموزش غیر مبتنی بر نیاز روز و ناسازگاری موضوعات آموزش داده­شده، با نیازهای واقعی است. از آن جایی که در شرایط فعلی دانشگاه ها، عمده­ی آموزش­دهندگان، در قبال میزان کارایی فارغ التحصیلان خود در بیرون از دانشگاه، مسئولیت مستقیم ندارند، به وجود آمدن چنین شرایطی، دور از انتظار نیست. سیستم های دولتی، عامل اصلی ترویج سیستم آموزش غیرهدفمند است، که به دانشگاه ها، صرفا به جهت آموزش مهندسان، بدون توجه به میزان موفقیت دانش آموختگان این موسسات در جامعه، حقوق پرداخت می شود. در این سیستم ناکارآمد، دانش آموخته لزوما، با نیازها سازگار نیست و صرفا، حمل­کننده­ی یک سری مطالب نظری، با کمترین وجه­ی کاربردی، است. تلخ ترین تجربه­ی فارغ التحصیلان این نوع سیستم آموزشی، زمان رویارویی آن ها با مسایل واقعی صنعت و عدم­آمادگی کامل آن ها در مرحله­ی کار و نیز شناخت و رفع نقایص است. این امر باعث شده است که اکثر مهندسان، شکاف بزرگی بین آموزش های دانشگاهی و مسایل واقعی ببینند و بعضا، برای این دو، دو دنیای جداگانه، با خصوصیات خاص خود متصور شوند. این در حالی است که پیشرفت واقعی، زمانی حاصل می شود که مکانیزم حاکم بر فرآیندها، به خوبی شناخته­شود و با استفاده از دانش نظری، در جهت بهبود آن، قدم برداشته­شود.
جدایی دانشگاه و صنعت، که سال هاست به عنوان مشکلی لاینحل باقی مانده­است، ریشه درآموزشی دارد که در آن، به نیاز مشتری توجهی نمی­شود[۳- ۱]. نزدیک کردن واقعی دانشگاه و صنعت، در گرو آموزش مهندسانی است که برای اداره و حل مشکلات صنایع، آموزش دیده­باشند. مهندسی که در فرهنگ آموزش خود، نحوه­ی مواجهه با مسایل واقعی و شیوه­ی حل آن ها را نیاموخته­باشد، چگونه می تواند با ورود به جامعه، به یک باره جهش کند و از عهده امور برآید.
ترجیح تاریخی مهندسان خارجی بر مهندسان داخلی در صنایع، علاوه بر مسایل فرهنگی، به عدم توانایی کامل متخصصان داخلی، در برآورده کردن نیازها در زمان معین و با هزینه و امکانات محدود، مربوط می شود. مهندسی که طی چندین سال تحصیل در دانشگاه، آموزش های کاربردی لازم را برای مطالعه، اجرا، کنترل و بهینه سازی فرآیندهای مورد نیاز ندیده­است، چگونه می تواند از عهده­ی این مسئولیت خطیر برآید. بررسی های انجام­شده نشان می دهد، که جوانان ایرانی، با آموزش دیدن در دانشگاه های معتبر خارجی، به متخصصانی تبدیل می شوند که کارایی آن ها، قابل مقایسه با هم­دوره ای­های خودشان، در داخل نیست.
یکی از راهکارهای مقابله با این مشکل، اعطای اختیار به دانشگاه ها، جهت طراحی دروس و دوره های جدید، بوده­است. با این که این امر، می توانست تحول بزرگی در نحوه­ی آموزش ایجاد کند ولی بررسی ها نشان می دهد که دانشگاه ها، از این امکان مهم، بهره­ی لازم را نبرده اند. دلیل عمده، نبود انگیزه­ی کافی در دانشگاه هاست، چون انجام این امر، تفاوتی در ارتقا و یا میزان حقوق استادان ایجاد نخواهد کرد و ایجاد هر گونه تغییری، به صرف انرژی زیاد، صبر و تحمل نوسان های برخاسته از این تحول، احتیاج دارد. تا زمانی که استاد، حفظ شغل و ارتقا خود را، در به روز شدن و برآورده کردن نیازهای صنایع نداند، تغییرات بنیادین در نحوه­ی تدریس و موضوع آموزش های دانشگاهی، صورت نخواهد گرفت. هر تغییری به طور طبیعی، با مقاومت هایی روبرو می شود، که برای مقابله با آن، داشتن اهداف عالیه و انگیزه­ی والا ضروری است. در صورتی که دانشگاه ها با توجه به نیازهای منطقه ای خود، با تدوین دوره ها و دروس خاص، از تخصص هایی استفاده کنند که بتوانند این نیازها را برآورده سازند، شکاف بین دانشگاه و صنعت، کم تر خواهد شد [۷- ۴]. اجرای این امر، نه تنها به استفاده­ی بهینه از تخصص های اعضای هیئت علمی، کمک می کند، بلکه به طور طبیعی، مراکزی با توانمندی های خاص، در هر منطقه شکل می گیرد. به نظر می رسد که اجرای یک برنامه­ی واحد، به خصوص در دوره کارشناسی ارشد، برای سراسر کشور، با توجه به تنوع صنایع و متفاوت بودن تخصص اعضای هیئت علمی، جای خود را باید به برنامه های خاصی، در هر منطقه بدهد. البته در اجرای این امر، حفظ استانداردهای آموزشی لازم، جهت تربیت کیفی فارغ التحصیلان، حایز اهمیت است.
اساس آموزش مشتری مدار، در واقع سازگار کردن شیوه و مطالب آموزشی با سلایق مشتری داخلی (دانشجویان) و با نیاز مشتری بیرونی (صنایع) است. اتخاذ این شیوه، می­تواند متضمن پویایی پیوسته­ی سیستم آموزشی باشد و اجرای، آن شرایط را برای همراهی با قافله­ی سریع پیش­رونده­ی تکنولوژی، فراهم می­نماید.

۱- ۲- شرایط تحقق آموزش مهندسی مشتری مدار

برای اینکه مدل آموزش مهندسی مشتری مدار، قابل اجرا و دارای بهره دهی لازم باشد، باید در دانشگاه ها، شرایطی حاکم شده­باشد که در ادامه، به چند مورد مهم آن، اشاره­می شود.
۱- ۲- ۱- ارزیابی کیفیت آموزش، بر اساس میزان برآورده کردن نیاز صنایع
در صورتی که دانشگاه ها، بر اساس موفقیت فارغ التحصیلان خود، در بر­آورده کردن نیازهای روز و آینده ی صنایع، ارزشیابی شوند، سیستم آموزشی و آموزش­دهنده، همواره خود را برای سازگاری بیشتر با صنعت، به روز می کند. اگر رابطه­ی معناداری بین موفقیت دانش­آموخته و فرآیند آموزش برقرار نباشد، هر کدام از دو عنصر - دانشگاه و صنعت - راه خود را طی می کند، غافل از اینکه تعالی کشور، در گرو همکاری تنگاتنگ این دو است. اگر دانشگاهی با توجه به تکنولوژی روز و آینده، دروس جدید و یا دوره های خاصی را پیش­بینی نکند، مهندسان فارغ التحصیل آن دانشگاه، در بهترین حالت، توانایی برآورده­ساختن نیازهای سه دهه­ی قبل صنعت را خواهند داشت! وجود دوره های بی شمار کوتاه و بلندمدت در صنایع، خود دلیلی بر فاصله گرفتن آموزش های دانشگاهی از نیاز صنایع است. این کار، علاوه بر تحمیل هزینه­های فراوان، مدت زمان انتظار را، برای بهره گرفتن از نیروی انسانی دانشگاهی و آموزش دیده، به طور چشم­گیری طولانی می کند.
۱- ۲- ۲- نقش کلیدی رضایت مندی آموزش­گیرنده، در ارزیابی نحوه­ی آموزش
سطح دانش و معلومات استاد، به­تنهایی نمی تواند در ارزیابی نحوه­ی آموزش موثر باشد، بلکه آن چیزی که به آموزش گیرنده انتقال داده می شود، در ارزشیابی نهایی، نقش اصلی را ایفا می کند. از آن جایی که هدف از آموزش مهندسان، راهبری، حل مشکلات، کنترل و بهینه سازی سیستم ها است، در نتیجه محصول تولیدی این سیستم آموزشی، تعیین کننده­ی میزان موفقیت آن است. رضایت مندی آموزش گیرنده، از نحوه­ی انتقال مطالب و نیز مطالب ارایه­ شده توسط آموزش دهندگان، نشان دهنده­ی موفقیت سیستم، در بخش انتقال دانش و نوع آن، است. در سیستم هایی که آموزش دهنده، بدون توجه جدی به آموزش گیرندگان، همواره یک روش نسبتا ناموفق را به اجرا می گذارد، نمی توان انتظار داشت که خروجی آن (دانشجو) قادر به سازگار کردن خود با محیط بیرون، یعنی صنایع، باشد.
یک سیستم آموزشی، در صورتی می­تواند بهترین شرایط را برای پیاده سازی مدل آموزش مشتری مدار فراهم نماید، که در آن ، دانشجویان بر اساس سطح رضایت مندی از آموزش، هزینه ها را پرداخت کنند و موفقیت موسسات آموزشی، بر اساس تربیت مهندسانی با توانایی بالقوه، برای روبرو شدن با مشکلات واقعی سنجیده شود.
۱- ۲- ۳- نقش دولت، به عنوان هماهنگ­کننده و جهت­دهنده
دولت با سیاست های تشویقی و حمایتی خود، می تواند موسسات آموزشی را در جهت برآورده کردن اهداف کلان، هدایت کند. این شیوه دقیق تر و هوشمندانه تر از روش سنتی دستور مستقیم، با بخش نامه های متعدد، است. روش جدید، انعطاف­پذیری لازم را به دانشگاه ها داده­است و در عین حال، می­تواند در جهت گیری کلان، با اهداف کلی نظام هماهنگ باشد. وقتی در یک دوره­ی زمانی، مشخص گردد که دانشگاهی توانسته­است، نیازهای استانی یا کشوری صنایع را، با تربیت مهندسان توانمند، برآورده سازد، دولت با حمایت و تقویت این دانشگاه ها، می تواند در جهت الگو شدن آن ها، قدم های موثری بردارد. با این شیوه، هر دانشگاهی، با توجه به صنایع خاص استانی یا کشوری، سعی در آموزش مهندسان، جهت به کارگیری در شاخه­ی مربوط را، دارد.
۱- ۲- ۴- بودجه، در قبال آموزش کاربردی
شرایط ایده آل برای پیاده کردن مدل آموزش مهندسی مشتری مدار، حالتی است که اعتبارات در ازای آموزش هدفمند، تخصیص داده شود. در شرایط فعلی، که دولت با تقسیم پول حاصل از درآمد نفتی، به اداره­ی دانشگاه ها می پردازد، مدل آموزش مشتری مدار، کمترین تاثیر را خواهد داشت. دلیل این امر وابسته نبودن کیفیت محصول خروجی (مهندسان) و اعتبارات پرداختی است. در صورتی که خصوصی سازی، به معنای واقعی، با این دیدگاه که "رضایت مشتری داخلی (دانشجویان) و مشتری بیرونی (صنایع)، دو عامل اصلی جلو برنده­ی سیستم آموزشی است" اجرا شود، مدل آموزش مشتری مدار، بالاترین کارایی را خواهد داشت. پذیرش آزاد تعدادی از دانشجویان، در سطح تحصیلات تکمیلی، که چندی است در کنار پذیرش عمومی و معمول صورت می گیرد، به نظر می رسد که قدمی در جهت پیاده سازی آموزش مشتری مدار باشد. اگر دانشجویان و صنایع بخواهند، مبلغی را بابت آموزش پرداخت کنند، همواره در فکر بازگشت سرمایه­ی خود، به شکل مطمئن و در مدت زمان معقول هستند. به همین دلیل، افراد و صنایع، با ارزیابی دانشگاه های مختلف، پول خود را در جایی هزینه می کنند که محصول آن، قبلا در صنایع موفقیت خود را به اثبات رسانده باشد.

۱- ۳- اهداف مدل آموزش مهندسی مشتری مدار

در این مدل، هدف آموزش گیرنده، فراگیری مطالبی است که بتواند با آن ها، کسب درآمد و زندگی کند. شاید در نگاه اول، این هدف خیلی والا به نظر نرسد ولی در عمل، تنها در صورتی که دانش فرد، بتواند مشکلی را از جامعه حل کند، می تواند درآمدزایی داشته باشد. این بدین معناست که آموزش گیرنده، همواره در پی سازگار کردن خود، با شرایط جامعه است ولی از طرف دیگر، سعی در یادگیری مطالبی دارد که بتواند تقاضای موجود و آینده را، برآورده سازد. در این نگاه، دانشی که قابل تبدیل شدن به عمل نباشد، ارزش زیادی ندارد و در برخورد با مسایل واقعی، ارزش آن مشخص می گردد. این دیدگاه، رابطه­ی پویا و مداوم بین نیازهای بیرونی (صنایع) و ویژگی های محصول دانشگاه ها (مهندسان) را، تضمین می کند.
در مدل آموزش مهندسی مشتری مدار، هدف آموزش دهنده، ارایه­ی مطالب کاربردی، به بهترین شیوه، برای حفظ شغل، خدمت و ارتقای مرتبه است. در این مدل، آموزش دهنده سعی دارد مطالب کاربردی خود را، با توجه به شرایط زمان و مکان، به شیوه ای که برای آموزش­گیرنده جذاب باشد، ارایه کند. استفاده از شیوه های آموزشی مختلف، درک صحیح روحیات جوانان و نحوه­ی برخورد با قشر یادگیرنده، از عوامل کلیدی موفقیت، در کسب رضایت مشتری داخلی (دانشجویان)، است. شایان ذکر است که در این مدل، دانشجو، با توجه به نحوه­ی آموزش و نوع مطالب آموزشی، هزینه هایی را پرداخت می کند و هر گونه نارضایتی در نحوه­ی ارایه و یا نوع مطالب ارایه شده، منجر به کاهش تعداد دانشجویان متقاضی درس خواهد شد. در نهایت همین امر، باعث کنار گذاشته شدن این نوع آموزش ناکارآمد خواهد شد.
در مدل آموزشی مهندسی مشتری مدار، ارتقای مرتبه­ی علمی استادان به نحو بارزی، به رضایت دانشجویان از درس وابسته است. بنابراین هر استادی، به منظور پیشرفت و ارتقا، ناگزیر است انعطاف­پذیری آموزشی، به روز بودن و به کارگیری روش های نوین آموزشی را، در راس اهداف خود قرار دهد. در واقع، برای بقا در این مدل آموزشی، بهبود پیوسته­ و کیفی نحوه­ی آموزش و ارایه­ی مطالب، ضروری است.

۱- ۴- خصوصیات مدل آموزش مهندسی مشتری مدار

۱- ۴- ۱- طراحی تدریس، بر اساس حل مسئله
هدف تمام آموزش های مهندسی، توانمندسازی فارغ التحصیلان، برای حل مسایل واقعی است. در دهه­ی اخیر، موفقیت طراحی تدریس بر اساس حل مسئله، در بسیاری از موارد، در مقایسه با روش سنتی تدریس یک سری دروس کلاسیک، به اثبات رسیده­است. در روش جدید، در ابتدا با بررسی مسایل موجود، مشخص می گردد که برای حل آن ها، چه آموزش ها و تخصص هایی نیاز است و بر این اساس، درس ها طرح­ریزی می شوند. در واقع حل مسئله، مدرس را به سمت مباحث خاصی هدایت می کند و در زمان تدریس دروس، محل کاربرد آن ها و اهمیت آن ها در صنعت، تذکر داده می شود. ارزش مهندسان در مدل مشتری مدار، به موفقیت آن ها در حل مسایل وابسته است و افزایش موفقیت آنها، در گرو درک عمیق تر مسایل موجود و آینده و پیدا کردن مطالب درسی در ارتباط با مشکلات روز خواهد بود.
۱- ۴- ۲- کارآفرینی ذاتی، با تدریس هدفمند
اگر دانشجویان مهندسی، در طی تحصیل، فرهنگ حل مسئله را فرا بگیرند، به طور طبیعی بعد از فارغ التحصیلی، جسارت و انگیزه­ی لازم را برای رو به رو شدن با مسایل واقعی خواهند داشت و با کمترین مشکل وارد چرخه­ی تولید خواهند شد. ولی اگر در طول تحصیل، مطالب درسی بدون توجه به مسایل خارج از دانشگاه تدریس شود، خلا بزرگی بعد از فارغ التحصیلی احساس خواهد شد. دوره های مختلف کارآفرینی نیز، که در سال های اخیر به طور جدی مطرح­شده، در پی رفع این مشکل بوده­است. در حالی که در صورت پیاده­شدن مدل آموزش مهندسی مشتری مدار، این امر به طور طبیعی روی می دهد و مهندسان در کوتاه ترین مدت، با محیط بیرون سازگاری لازم را پیدا می کنند.
۱- ۴- ۳- متنوع­سازی روش تدریس
در صورتی که شرایط زمانی و مکانی در روش ارایه­ی درس، در نظر گرفته نشود، موفقیت مدرس در انتقال مطالب به حداقل خواهد رسید. درک صحیح از وضعیت روحی و روانی دانشجویان، جامعه و صنعت، در میزان موفقیت مدرس نقش اساسی دارد. روش سنتی تدریس یک طرفه، بدون دخالت فعال دانشجو در شرایط موجود، کارایی زیادی ندارد. دخالت دادن دانشجو با طرح سوالات مختلف، از شیوه های جلب مخاطب و همراه ساختن آن ها در فرآیند آموزش است. گفتنی است که این شیوه، به مهارت و توانمندی خاص خود نیاز دارد، که با مطالعه و برنامه­ریزی و ممارست، دست­یافتنی است.
شیوه­ی تدریس استاد، باید به گونه­ای باشد که همراه با انتقال مفاهیم، دانشجویان او را همراهی کنند. همراه بودن پیوسته­ی دانشجویان در زمان تدریس، بدون اتخاذ شیوه های مختلف، امکان­پذیر نیست. سنت نه چندان صحیح تدریس ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه ای، در یک جلسه، خود عامل مهمی در از دست دادن اکثر مخاطبان، بعد از ۳۰ تا ۴۰ دقیقه اول کلاس است. در نظر گرفتن استراحت ۱۰ دقیقه ای، بعد از ۵۰ دقیقه تدریس، یکی از شیوه های مناسب آماده­سازی دانشجویان و استاد، برای ۵۰ دقیقه­ی دوم کلاس است، که با خود، شادابی و تازگی خاصی را به همراه می آورد.
۱- ۴- ۴- آموزش، با تشویق کار گروهی
هدف اصلی در مدل آموزش مهندسی مشتری مدار، تربیت مهندسانی است که قادر به حل مشکلات صنایع باشند. به همین دلیل، جهت گیری این سیستم آموزشی به سمت تشویق کار گروهی است. چون در دنیای خارج از دانشگاه، حل مشکلات، عمدتا به دلیل وسعت و پیچیدگی، به شکل گروهی خواهد بود. برای نیل به این هدف، باید تجربه­ی وارد شدن در عرصه­ی کار گروهی را، طی آموزش کسب نمود. از این رو دادن تکالیف و امتحانات گروهی، می تواند فرهنگ کار علمی پیشرفته را، ترویج کند و بر فرهنگ ضد توسعه ای کار فردی و گریز از گروه، تا حد زیادی فایق آید. مشاهده­ی نتیجه­ی مثبت کار گروهی توسط دانشجویان، می تواند علاوه بر بروز خلاقیت ها، زمینه را برای نهادینه شدن این شیوه، فراهم آورد.
۱- ۴- ۵- ملموس­سازی مباحث درسی، با ارایه­ی مثال های کاربردی
از دلایل مهم عدم جذابیت بعضی از دروس برای دانشجویان مهندسی، عدم تشریح کاربرد قابل لمس، برای مباحث مطرح­شده در کلاس است. بررسی های انجام­شده از نحوه ی تدریس استادان موفق، از نظر دانشجویان، نشان می دهد که این نوع استادان در اکثر موارد توانسته اند، با اشاره به کاربرد مسایل بسیار پیچیده­ی مهندسی، مفاهیم آن را، قابل­فهم و جذاب­تر نمایند. موفقیت در این امر، در گرو مطالعه و نزدیک­شدن استادان، به صنایع و مسایل روز است. با این که این کار، دشوار و زمان بر است ولی به واسطه ی تاثیر چشم­گیر آن، در دستیابی به هدف آموزش مشتری مدار، ارزش سرمایه­گذاری دارد.
۱- ۴- ۶- به کارگیری روش های آموزش چندرسانه ای- نهاد
با پیشرفت تکنولوژی آموزشی، استفاده از فیلم، صدا، تصاویر متحرک و نمودار، در کلاس های درس، امری عادی شده­است. از همان ابتدا، مقاومت سیستم آموزش سنتی، در برابر ورود چنین سیستمی به دانشگاه ها، موجب شد که زمان زیادی، جهت اصلاح روش های قدیمی و به کارگیری روش های نوین آموزشی، از دست برود. بخشی از این مقاومت، به دلیل عدم آشنایی استادان، به خصوص استادان قدیمی، با نحوه­ی استفاده از این تجهیزات بوده­است. به کارگیری این روش ها، باید با مطالعه­ی دقیق شرایط و نوع درس ارایه­شده باشد، تا مانند هر تکنولوژی جدید، در ابتدای ورود، به دلیل استفاده­ی نه چندان مطلوب از آن، مورد انتقاد سیستم آموزشی سنتی قرار نگیرد.
با توجه به وسعت زیاد کشور، به کارگیری این روش آموزشی، می تواند عدالت را، در ارایه­ی مطالب یکسان در تمام دانشگاه ها، به واسطه ی وجود شبکه­ی جهانی اینترنت، فراهم نماید. یکی از مشکلات مهم در سیستم آموزشی فعلی، تفاوت بسیار زیاد سطح دروس ارایه شده، در دانشگاه های مختلف است، که با به کارگیری روش های جدید، می توان، به استاندارد سازی و ارتقا مطالب آموزشی و نحوه­ی ارایه­ی آن، کمک شایانی نمود.
۱- ۴- ۷- واقعی تر کردن نحوه­ی ارزیابی دانشجویان
با توجه به هدف آموزش مشتری مدار، ارزیابی فارغ التحصیلان نیز، باید با این هدف سازگار باشد. در عمل، میزان توانمندی مهندس، در رویارویی با مسایل صنایع و حل آن ها، نشان­دهنده­ی درجه­ی موفقیت او، در آزمون زندگی کاری است. به همین دلیل، در شیوه­ی آموزش مشتری مدار، مدل ارزشیابی نیز، باید با این واقعیت مطابقت داشته­باشد و حل مسایل، با امکان دسترسی به منابع موجود، اساس ارزشیابی قرار گیرد. امتحان حافظه­ی دانشجویان و یا تحویل صوری آنچه آن ها فراگرفته اند، نمی تواند روش مناسبی برای ارزیابی باشد و کمترین کمک را، به برآورده کردن نیازهای واقعی کشور می کند. از آن جایی که زندگی، خود یک امتحان کتاب­باز است، در نتیجه، در ارزیابی میزان فراگیری مطالب آموزش داده شده، این نکته­ی مهم نیز، باید در نظر گرفته شود. به عبارت دیگر، آشنا کردن دانشجویان با نحوه­ی مواجهه و حل مسایل و تحلیل نتایج حاصل (با در دسترس قرار دادن تمام منابع لازم)، شرایط را، برای تربیت مهندسان تحلیل گر، توانمند و جسور آماده می سازد. مهندس باید بیاموزد که، مطالب آموزش داده شده، برای حل مشکلات جامعه است وگرنه خود مطالب، ارزش چندانی ندارد. در واقع، با آموزش این اصول، ابزار لازم برای حل مسئله فراهم می شود وگرنه توصیف ابزار و اصول، به خودی خود، نمی­تواند راه­گشا باشد.
۱- ۴- ۸- ارایه ی برنامه­ریزی درسی دقیق
از حقوق اولیه­ی دانشجویان، اطلاع از روند آموزش درس، در طول ترم است. اطلاعات اولیه ای که باید، به دانشجویان ارایه شود، شامل موضوعاتی از جمله اهداف درس، مطالب مورد نظر برای تدریس هفتگی، توانمندی که باید دانشجویان کسب کنند، نحوه­ی ارزیابی دانشجویان و منابع درسی است. در بسیاری از مراکز آموزشی، این حقوق اولیه رعایت نمی شود و دانشجو از ابتدا، از فهرست و چگونگی ارایه­ی مطالب، طی یک ترم و نیز، توانمندی­های لازم بعد از گذراندن هر درس، مطلع نیست. ارایه­ی برنامه ریزی درسی در ابتدای ترم، به دانشجو این امکان را می دهد تا خود را با انتظارات مدرس هماهنگ سازد و در مواردی که احساس ضعف می کند، جهت تقویت آن ها اقدام نماید.
۱- ۴- ۹- ارزیابی مستمر موضوعات تدریس­شده
برای اطلاع از میزان یادگیری مطالب ارایه شده، لازم است که امر ارزیابی، به طور مستمر، انجام شود. این کار می تواند از طریق طرح سوالات شفاهی کلاسی، امتحانات کوتاه، تکالیف هفتگی، امتحان میان ترم و پروژه های کوچک، انجام گردد. آموزش­دهنده، با اطلاع از بخش هایی که به خوبی قابل­فهم نیستند، می تواند نحوه­ی تدریس خود را، با هدف افزایش کارایی یادگیری، تغییر دهد. در صورتی که آموزش، از طریق نرم افزار های چند رسانه ای، انجام شود، با مراجعه به بخشی از نرم­افزار، که زمان صرف­شده ی دانشجو را، ذخیره می کند و یا با بررسی مستندات نحوه­ی پاسخ گویی به سوالات طرح شده در هر فصل، به این امر پی می­برد.
۱- ۴- ۱۰- ارایه ی سوال و جواب امتحانات، جهت ارتقای سطح آموزش
در مدل آموزش مشتری مدار، باید از هر فرصتی برای آموزش استفاده کرد. جلسه­ی ارزیابی یا امتحان دانشجویان، فرصت مناسبی جهت آشنا کردن آن ها، با مشکلات واقعی است. در صورتی که بعد از هر امتحان (کوتاه، میان ترم و پایانی)، جواب سوالات، به دانشجویان ارایه گردد، این کار، از نظر آموزشی حایز اهمیت است. چون دانشجویان، جواب سوالات امتحانی را، همواره به دلیل اهمیت آن، فراموش نمی کنند. در این مدل آموزشی، سوالات امتحانی مخفی و سری نیستند و جمع آوری نمی شوند، بلکه به عنوان سند آموزشی، به همراه جواب ها، به دانشجویان ارایه می­شود، تا در رسیدن به هدف نهایی، که تربیت مهندسان توانمند است، به ما کمک کند.
۱- ۴- ۱۱- برگزاری بازدید های تخصصی از صنایع
بازدید از صنایع، که در آن استاد به صورت تخصصی، بخش های مرتبط با درس خود را، تشریح می کند، به دانشجو این فرصت مناسب را می دهد، تا رابطه­ی بین مطالب ارایه شده در کلاس و واقعیت های بیرونی را درک کند. این کار، معمولا موجب افزایش علاقه­ی دانشجو به درس می شود و خود پایه ای برای سازگار کردن بیشتر دانشجو، با انتظارات صنایع، می گردد.

نظرات کاربران درباره کتاب ارتباط دانشگاه و صنعت به سبک ایرانی