فیدیبو نماینده قانونی سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب الهام زیستی

کتاب الهام زیستی
الگوی حل بحران‌های زیست محیطی

نسخه الکترونیک کتاب الهام زیستی به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب الهام زیستی

از مهم ترین بحران های جهان امروز، مساله بحران زیست محیطی است. در خصوص چگونگی و خطراتی که این مساله، بشر امروز را تهدید می کند، سخن بسیار گفته شده و راه حل های متعددی از منظرهای مختلف ارایه شده است. در خصوص علت به وجود آمدن چنین خطراتی نیز تحلیل های متفاوتی صورت گرفته است. اما یکی از تبیین های بسیار قابل ملاحظه و ریشه ای، مربوط به نگرش انسان جدید به طبیعت و زیست بوم خود است. گو این که حاکم شدن یک نگرش جدید از زاویه دیدی تازه در خصوص طبیعت، موجب شده است انسان به نحوی خاصی با طبیعت برخورد کند و نتیجه آن، وضعیتی است که ما امروز در قرن بیست و یکم با آن مواجه هستیم؛ یعنی وضعیتی که این پرسش را برای ما به وجود آورده که کره خاکی تا چه مدت زمان دیگری می تواند محلی امن برای زندگی ما باشد. از جمله عوامل قابل اشاره در رابطه با بحران های محیط زیستی می توان به نمونه هایی همچون آلودگی هوا، آب، گرمایش زمین و... اشاره کرد. بحران به موقعیتی اطلاق می‌شود که بیانگر درجه‌ای از تهدید نسبت به حیات انسان، سلامت و امکانات زندگی شان است. بیشتر بحران‌ها به صورت خاموش و خفته و در عین حال بالقوه، برای حیات مخاطره آمیز هستند و هنگامی‌ که یک بحران خفته به صورت فعال در می‌آید، پاسخی سریع را طلب می‌کند. بحران‌ها می‌توانند آهسته یا سریع اثر کنند. بحران‌های آهسته، بحران‌هایی هستند که در طول یک دوره زمانی نسبتاً طولانی اتفاق می‌افتد و پاسخ طولانی مدت و فرسایشی را نیز طلب می‌کند. نمونه بارز چنین بحران‌هایی، خشکسالی، قحطی و جنگ است. با این که برنامه‌ریزی برای پاسخ دادن به چنین بحران‌هایی ساده‌تر از بحران‌های سریع اثر به نظر می‌رسد، اما حقیقت این است که ذات فرسایشی این بحران‌ها و همچنین تنوع آن‌ها باعث می‌شود تا پاسخ به این نوع بحران‌ها بسیار پیچیده باشد. از طرف دیگر بحران‌های آهسته، ویژگی قابل استفاده‌ای نیز دارند، ویژگی‌ای که تحت عنوان هشدار زودرس شناخته می‌شود.

ادامه...
  • ناشر سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 3.07 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۷۳ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب الهام زیستی

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:


فصل اول: ضرورت تصفیه آلاینده ها

زمین از بدو تولد تا به امروز و به مرور زمان دستخوش تغییر و تحولات اساسی شده است. شروع عصر یخبندان و در ادامه آن گرم شدن کره زمین و آب شدن یخ های قطب شمال و جنوب در میلیون ها سال پیش و همچنین ادامه این روند گرمایش، موجب شده است که اکوسیستم حاکم بر روی این کره خاکی نیز همزمان با این تحولات به صورت آهسته ولی موثر، تغییر نماید به گونه ای که بعد از هر دوره ی زمین شناسی گونه های غالب موجود بر روی زمین دچار تنوع بسیاری گشته است. وجود حیوانات عظیم الجثه و وجود انبوهی از جنگل هایی با درختان بلند در گذشته و همچنین تغییر و کوچک شدن اندام موجودات زنده همگی گواهی بر این مدعا می باشد. در این میان موجودات ذره بینی و یا به اصطلاح میکروارگانیزم(۱) ها نیز از این قائده مستثنی نبوده اند و با گذشت زمان دچار تحولات بنیادینی در ساختار خود شدند. ولی آنچه که در این میان حائز اهمیت می باشد، وجود این میکروارگانیزم هاست که در تمامی اعصار زمین شناسی در آب، خاک و هوا حضور داشته اند.
با توجه به مطالعات صورت گرفته از اعماق دریاها تحت شرایط فشار زیاد و دمای کم و همچنین نواحی سردسیری قطب شمال و همچنین نواحی کویری صحراهای آفریقا، مشخص شده است که گونه های مختلفی از میکروارگانیزم­ها در هرکدام از این نواحی زندگی می کنند و با شرایط موجود سازگار(۲) شده اند. وجود میکروارگانیزم ها در شرایط مختلف جوی نشان دهنده ی مقاومت بالای این موجودات در برابر تغییرات آب و هوایی می باشد.
با ورود انسان به چرخه طبیعت، تغییراتی که پیش از این با سرعتی اندک درحال رخ دادن بود، با شتابی چند برابر ادامه پیدا کرد، چنان که با صنعتی تر شدن جوامع انسانی، تغییرات اکوسیستم نیز سرعت بیشتری به خود گرفت. هرچند این امر در ابتدای کار علاوه بر آنکه نگرانی را برای انسان ایجاد نمی کرد بلکه او سرمست از بروز تکنولوژی و کسب رفاه بیشتر بدون توجه به محیط و اکوسیستم به تلاش­های خود شتاب بیشتری می داد، تا آنجا که افزایش جمعیت و در کنار آن کارخانجات متعدد و گوناگون موجب شدند که فاضلاب های انسانی و صنعتی فراوانی به سمت محیط زیست خود انسان گسیل شود.
روزانه مقادیر فراوانی از فاضلاب های بهداشتی و صنعتی به درون زمین و دریاها فرستاده می شد و زمین و دریا همچون ظرف بزرگی این آلاینده ها را دریافت می کردند و به پایش آن ها می پرداختند و این رویه برای انسان همچون عادتی در آمده بود، ولی با گذشت زمان کم کم حجم فاضلاب تولیدی روزانه انسان افزایش یافت و همچنین بر سمیت این آلاینده ها نیز افزوده شد به قسمی که پس از گذشت سالیانی دیگر زمین کفاف این حجم و نوع آلاینده ها را نمی داد، چرا که افزایش جمعیت از یک سو باعث افزایش حجم تولید فاضلاب شده بود و از طرف دیگر با پیشرفت تکنولوژی در عرصه های مختلفی همچون نظامی، کشاورزی، صنایع غذایی، صنایع داروسازی و... پسماندهایی خطرناک تر از گذشته و با غلظت بالاتری از آلاینده ها وارد اکوسیستم محیطی می شد و نتیجه این امر به طور مستقیم بر زندگی خود انسان اثر گذاشت.



شکل ۱-۱: اثر فعالیت های انسان بر اکوسیستم محیط (عکس از ویکی پیج)

به مرور آب های زیرزمینی که سفره ای برای پذیرش آلاینده ها بودند به منبعی آلوده برای مصرف آب تبدیل شدند و استفاده از آن ها دیگر مقدور نبود. زمین های اطراف زندگی انسان به انواع فلزات سنگین آغشته شده بودند که کشاورزی و دامداری را در آن مکان ها غیر ممکن می ساخت و از طرف دیگر و با ورود فراوان آلاینده ها به دریاها و علی رغم آنکه تصور می شد هر میزان ورود آلودگی تاثیری بر دریاها ندارد ولی به زودی دریاها ظرفیت خود را از دست دادند و انسان شاهد مرگ بسیاری از آبزیان که در آن نواحی می زیستند، شد و این تمام ماجرا نبود چرا که ورود این آلودگی ها موجب گشت که انسان یکی از اصلی ترین منابع غذایی خود را نیز از دست بدهد و اینک غذاهای ناشی از حیوانات آبزی به جای آنکه سرشار از فسفر و پروتئین و دیگر خواص مفید باشند تبدیل به منبعی از فلزات سنگین و کربوهیدرات های اشباع شد، که نتیجه آن چیزی جز بیماری نبود. بدون شک شیوع انواع بیماری ها از جمله سرطان می تواند یکی از اصلی ترین نتایج ورود این آلاینده ها به درون بدن انسان باشد.
پس از آنکه انسان آلودگی را شناخت و با انواع آلاینده هایی که در هر بخشی به سیستم وارد می کرد آشنایی پیدا کرد، در ابتدای امر برنامه های خود را به عدم تولید آن ها معطوف کرد. به عنوان مثال از قوانین محیط زیستی چون عدم استفاده از گازهای CFC به دلیل آثار مخرب و گلخانه ای می توان اشاره نمود و سپس قوانین خود را بر روی تصفیه آلودگی های تولید شده قرار داد.
در این راستا بشر متوجه شده بود که تصفیه فیزیکی به اندازه کافی موثر نیست و به بیان بهتر، روشی مناسب برای از بین بردن آلاینده نمی باشد چرا که تنها آلودگی را از جایی به جای دیگر منتقل می کند و نقش جداسازی را به عهده دارد. انواع جداسازی ها از طریق اختلاف اندازه توسط فیلترها و یا جداسازی به واسطه اختلاف در چگالی در انواع ته نشین­ها(۳) همه و همه باعث می شود که آلاینده از فازی یا مکانی به فاز یا مکان دیگر جابجا شود و در واقع رفع آلودگی صورت نگیرد. هرچند که خود این روش، عاملی موثر بر کیفیت تصفیه می باشد ولی آنچه که حائز اهمیت است در اینجا، کافی نبودن این روش به تنهایی می باشد.
پس از مشخص شدن عدم کارایی این روش های فیزیکی، تکنولوژی به سمت روش های شیمیایی پیش رفت. این روش ها که به وسیله انجام واکنش های شیمیایی آلاینده­ها را وارد واکنش می کردند، به عنوان اصلی ترین روش در رفع آلودگی ها شناخته شدند. عوامل بسیاری در همه گیری این روش ها برای رفع آلودگی انواع آلاینده ها، اعم از نظامی، کشاورزی، صنعتی و... دخیل بودند.
سرعت در رفع آلودگی، بازدهی بالا، کارایی برای اکثر فاضلاب ها، دلایل تمایل بسیاری از صاحبان صنایع برای استفاده از این روش ها بود. همان گونه که امروزه نیز این دلایل باعث شده است که این روش ها به عنوان نخستین گزینه در رفع آلودگی ها در اکثر کشورهای درحال توسعه مطرح باشد. اما این تمام داستان نبود و مشکل به این وسیله حل نشد، چرا که به مرور انسان به این نتیجه رسید که استفاده از این روش او را دچار یک چرخه بی انتها می کند. علاوه بر آنکه استفاده از مواد شیمیایی به هیچ عنوان مقرون به صرفه نیست، موجب می شود که خروجی این تصفیه خانه ها خود، فاضلابی با آلودگی هایی که به مواد شیمیایی نیز مخلوط است به محیط زیست وارد نماید و همان مشکلات گذشته تکرار گردد.بنابراین نیاز به راه حل دیگری برای تصفیه فاضلاب ها برای انسان حیاتی شده بود.
این مشکل نهایتاً به دست خود اکوسیستم حل شد. محققان با دقت در سیستم خود پایشی زمین و دریا به این فکر افتادند که با استفاده از همین سیستم، آلاینده های خود را تصفیه کنند. تحقیقات محققان به این سمت بود که می خواستند با مهندسی کردن روش زمین و دریا در رفع آلودگی ها، سیستم هایی را بسازند که با سرعت و بازدهی بالاتری آلاینده های تولیدی انسان را چه از لحاظ کمی و چه کیفی ارتقاء ببخشد و در این میان علم بیولوژیک شناخته شد و به کمک انسان آمد. این علم که با الهام گرفتن از طبیعت و همچنین به کار بردن عوامل طبیعی به رفع آلودگی های طبیعت می پردازد، زیست پالایی نامیده می شود. این علم به مرور زمان دارای شاخه های فراوانی شد و بر وسعت آن افزوده شد.

۱-۱- بحران های محیط زیستی

از مهم ترین بحران های جهان امروز، مساله بحران زیست محیطی است. در خصوص چگونگی و خطراتی که این مساله، بشر امروز را تهدید می کند، سخن بسیار گفته شده و راه حل های متعددی از منظرهای مختلف ارایه شده است. در خصوص علت به وجود آمدن چنین خطراتی نیز تحلیل های متفاوتی صورت گرفته است. اما یکی از تبیین های بسیار قابل ملاحظه و ریشه ای، مربوط به نگرش انسان جدید به طبیعت و زیست بوم خود است. گو این که حاکم شدن یک نگرش جدید از زاویه دیدی تازه در خصوص طبیعت، موجب شده است انسان به نحوی خاصی با طبیعت برخورد کند و نتیجه آن، وضعیتی است که ما امروز در قرن بیست و یکم با آن مواجه هستیم؛ یعنی وضعیتی که این پرسش را برای ما به وجود آورده که کره خاکی تا چه مدت زمان دیگری می تواند محلی امن برای زندگی ما باشد. از جمله عوامل قابل اشاره در رابطه با بحران های محیط زیستی می توان به نمونه هایی همچون آلودگی هوا، آب، گرمایش زمین و... اشاره کرد.

۱-۱-۱-­ تعریف بحران

بحران به موقعیتی اطلاق می شود که بیانگر درجه ای از تهدید نسبت به حیات انسان، سلامت و امکانات زندگی شان است. بیشتر بحران ها به صورت خاموش و خفته و در عین حال بالقوه، برای حیات مخاطره آمیز هستند و هنگامی که یک بحران خفته به صورت فعال در می آید، پاسخی سریع را طلب می کند.
بحران ها می توانند آهسته یا سریع اثر کنند. بحران های آهسته، بحران هایی هستند که در طول یک دوره زمانی نسبتاً طولانی اتفاق می افتد و پاسخ طولانی مدت و فرسایشی را نیز طلب می کند. نمونه بارز چنین بحران هایی، خشکسالی، قحطی و جنگ است. با این که برنامه ریزی برای پاسخ دادن به چنین بحران هایی ساده تر از بحران های سریع اثر به نظر می رسد، اما حقیقت این است که ذات فرسایشی این بحران ها و همچنین تنوع آن ها باعث می شود تا پاسخ به این نوع بحران ها بسیار پیچیده باشد. از طرف دیگر بحران های آهسته، ویژگی قابل استفاده ای نیز دارند، ویژگی ای که تحت عنوان هشدار زودرس(۴) شناخته می شود.
در سمت مقابل، بحران های سریع اثر قرار دارند؛ بحران هایی از قبیل زلزله، سیل و...، که در لحظاتی کوتاه، خسارات و خرابی های بسیاری را بر جا می گذارند. این نوع بحران ها قابل پیش بینی نیستند، اما خسارات، عواقب و شدت تاثیرات آن ها قابل پیش بینی است، لذا بر خلاف آنچه که به نظر می رسد، برنامه ریزی برای مقابله با آن ها کاملاً امکان پذیر است.

۱-۱- ۲-­ بحران های خفته

بحران خفته به شرایطی بالقوه برای خطر آفرینی اطلاق می شود که در آن هیچ یک از افراد جامعه، دارایی های آن ها یا محیط زیست، تحت تاثیر این خطر قرار ندارند.

۱-۱- ۳-­ بحران های بالقوه

این نوع از بحران، هر لحظه ممکن است باعث خطر آفرینی شود و در موقعیتی قرار دارد که می تواند برای جامعه باعث مشکل شود. این بحران ها باید در فرآیند ارزیابی ریسک(۵) مورد بررسی قرار گیرند.

۱-۱- ۴-­ بحران های بالفعل

بحران به طور مسلم با جان انسان ها، اموال آن ها و یا محیط زندگی ایشان آسیب می رساند، به نحوی برای جلوگیری از بروز آن هیچ گونه مداخله ای موثر نیست و مداخله های صورت گرفته تنها ممکن است تاثیرات و عواقب این بحران ها را کاهش دهد.

۱-۱- ۵-­ بحران های تضعیف شده

بحران های تضعیف شده، بحران بالقوه ای است که قبلاً شناسایی شده و اقداماتی برای خطرزدایی آن انجام شده است. البته این بدان معنی نیست که دیگر آن بحران رخ نمی دهد، بلکه آسیب ناشی از آن تا حد زیادی کاسته شده است.
بطور کلی بحران ها در ۵ دسته عمده طبقه بندی می شوند: بحران های زمین شناختی، بحران های آب و هوایی، بحران های محیط زیستی، اپیدمی ها و سرانجام بحران های مرتبط با فعالیت های انسان (در این بحران ها انسان به طور مستقیم یا با فعالیت ها و شرایط زندگی خود به طور غیرمستقیم، باعث بروز خطر و آسیب می شود.

۱-۱- ۶-­ بحران های زمین شناختی

از جمله این بحران ها می توان به زمین لرزه، سونامی، فوران آتشفشانی و رانش زمین اشاره کرد.

۱-۱- ۷-­ بحران های آب و هوایی

این بحران ها در برگیرنده مواردی مانند طوفان ها، سیل ها، امواج سرد و گرم، خشکسالی و قحطی ها، تگرگ ها، کولاک ها، طوفان های موسمی، گردبادها و بادهای شدید در مناطق غیراستوایی است.

۱-۱- ۸-­ بحران های محیطی

در تمامی این بحران ها به گونه ای نقش انسان دیده می شود. تمام این بحران ها بر اثر اقداماتی که به اسم توسعه و زندگی بهتر برای انسان ها انجام می شوند، رخ می دهند، اما عواقب و ضررهای دراز مدت آن ها، هرگونه سود و منفعت احتمالی را از بین می برد.
* آلودگی محیط زیست که شامل آلودگی آب ها، آلودگی هوا، کاهش ضخامت لایه ازن و گرم شدن دمای زمین می شود.
* جنگل زدایی یک بحران آهسته اثر است که ظهور آن مرتبط با جاری شدن سیل­ها، رانش­های زمین، خشکسالی ها و بیابان زایی هاست. تمامی عوامل ذکر شده باعث نابود شدن جنگل ها و زمین های حاصلخیز می شود.
* بیابان زایی یا گسترش بیابان ها که شامل روند روزمره تخریب زمین های حاصل خیز به زمین های بایر یا نیمه بایر است و اغلب بر اثر عدم استفاده صحیح انسان ها از زمین صورت می گیرد.
* آفات،عامل از بین رفتن ۳۵% از محصولات کشاورزی در جهان هستند. با وجود مراقبت های بسیار، اعم از سم پاشی و آفت زدایی ها، هجوم حشرات، علف های هرز و سرانجام چهارپایان و پرندگان هنوز باعث معضلات بسیاری در جهان می شود.

۱-۱- ۹-­ آلودگی هوا

سالانه ۳ میلیون نفر بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می دهند که ۹۰ درصد آنان در کشورهای توسعه یافته هستند. در بعضی از کشورها تعداد افرادی که بر اثر همین عامل جان خود را از دست می دهند بیشتر از قربانیان سوانح رانندگی است. این مرگ و میرها به طور خالص مربوط به آسم، برونشیت، تنگی نفس، حملات قلبی و آلرژی های مختلف تنفسی است.
۱- ۱- ۹- ۱-­ تعریف آلودگی هوا
هر ماده­ای که وارد هوا شود، خواص فیزیکی، شیمیایی و زیستی آن را تغییر می دهد؛ به چنین هوای تغییر یافته، هوای آلوده می گویند.
در هوای پیرامون ما ممکن است مواردی یافت شود که به سلامت گیاهان و جانوران و از جمله ما انسان ها آسیب بزند. این مواد زیان بار که آلاینده هوا نام دارند، هم از فرآیندهای طبیعی و هم از فعالیت های انسان تولید می شود. آنچه را که آلاینده می نامیم ممکن است به طور معمول در طبیعت یافت نشود، یا اگر در طبیعت وجود دارد، غلظت آن بیشتر از حد معمول باشد یا در جایی غیر از جای معمول خود یافت شود. همچنین ممکن است با اشکال مختلف ذرات جامد، قطرات مایع یا گاز باشند که با این توصیف، بالغ بر ۱۸۰ آلاینده در محیط زیست یافت می شود (بحران های زیست محیطی، ۱۳۹۱).
مفهوم آلودگی هوا بسیار گسترده است و به عوامل شیمیایی، فیزیکی یا زیست شناختی تغییر دهنده ویژگی های طبیعی جو گفته می شود. جو زمین یک سامانه طبیعی پیچیده و فعال است که موجبات تشکیل حیات را در زمین فرآهم آورده است. بنابراین، با تغییر در جو، حیات در زمین نیز به خطر می افتد. به عنوان مثال، از سال ها پیش بشر متوجه کاهش ضخامت ازون استراتوسفری شده است که یکی از پیامدهای آلودگی هواست و اثرهای زیانباری هم بر زیست بوم زمین دارد و هم تهدیدی برای سلامت جامعه ی بشری به شمار می آید.
۱-۱- ۹- ۲-­ منابع انتشار آلاینده های هوا
منابع آلوده کننده هوا به دو قسمت طبیعی و مصنوعی تقسیم بندی می شود:
۱. منابع طبیعی که شامل: فعالیت های آتشفشان ها و آتش سوزی جنگل ها، گرد و غبار طبیعی، دود و منواکسید کربن ناشی از آتش سوزی ها، گاز رادن ناشی از کانی های زمین و درختان کاج که ترکیبات آلی را از خود متصاعد می کنند.
۲. منابع مصنوعی: وسایل نقلیه موتوری، مشکل اساسی هستند که دی اکسید نیتروژن را که مهم ترین آلوده کننده هواست، تولید می کند. سایر منابع مصنوعی آلوده کننده هوا عبارتند از: ذغال سوزها، صنایع مختلف، آلودگی های ناشی از سوزاندن بقایای کشاورزی و....
۱-۱- ۹- ۳-­ آلاینده های هوا
ترکیبات آلوده کننده هوا به دو قسمت گازها و ذرات جامد تقسیم می شوند:
۱. ذرات جامد: ذرات کوچک و جامد براساساندازه تقسیم می شوند. دسته اول، ذراتی که دارای قطر کمتر از ۱۰ میکرومتر (PM۱۰) هستند و دسته دوم، ذراتی که دارای قطر کمتر از ۵/ ۲ میکرومتر (PM۲/۵) هستند. ذرات با قطر کمتر از ۵/ ۲ میکرومتر برای سلامتی زیانبارترند.
۲. گازها: شامل منوکسید کربن، دی اکسید نیتروژن، دی اکسید گوگرد، هیدروکربن ها، ازون و... هستند.
۱-۱- ۹- ۴-­ زیان های آلودگی هوا
برنامه محیط زیست سازمان ملل در گزارشی که براساس شاخص های زیست محیطی و به ویژه آلودگی هوا تنظیم کرده بود، ایران را در سال ۲۰۰۶ در میان ۱۳۳ کشور جهان در رتبه ۱۱۷ جای داد. در ایران سالانه بیش از ۴۳ هزار نفر بر اثر آلودگی هوا می میرند که علت مرگ بیشتر آن ها حمله قلبی و نارسایی های تنفسی است. خسارت سالانه آلودگی هوا در ایران نیز ۱۴ هزار و ۴۲۰ میلیارد ریال، برابر ۶/ ۱ درصد تولید ناخالص ملی است. در تهران نیز سالانه ده هزار نفر جان خود را از دست می دهند و خسارت ناشی از آلودگی هوای تهران پنج هزار و یکصد میلیارد ریال، برابر ۵۷/ ۰ درصد تولید ناخالص ملی برآورد شده است. بیماری های ناشی از آلودگی هوای شهری نیز سالانه ۲ هزار و ۱۰۰ میلیارد ریال، برابر ۲۳/ ۰ درصد تولید ناخالص ملی، به اقتصاد ایران زیان وارد می کند (پایش خاک و آب زیرزمینی، ۱۳۹۱).

۱- ۱- ۱۰-آلودگی آب

در نوامبر سال ۱۹۸۶ بر اثر ریزش موادی نظیر جیوه و انواع مواد آلی سمی مانند آفتکش ها در رودخانه راین، تمام آبزیان از شهر بال سوئیس تا ساحل هلند کشته شدند. در سال های اخیر با غرق شدن تانکرهای بزرگ نفتی اقیانوس پیما یا به گل نشستن آن ها، آسیب هایی به حیات دریایی وارد آمد. در سال ۱۹۸۳ بر اثر ۱۱۰۰۰ واقعه آلوده کننده، در حدود ۱۲۰ میلیون لیتر مواد آلوده کننده در آب های ایالت متحده تخلیه شده است (پایش خاک و آب زیرزمینی، ۱۳۹۱).



شکل ۱-۲: آتش سوزی دکل های شناور دریایی (سایت فردا نیوز)
۱-۱- ۱۰- ۱-­ گردش آب در طبیعت
میزان کلی آب موجود در کره زمین ۳۲۵ میلیون مایل مکعب تخمین زده می شود. از این میزان آب تنها درصد اندکی در چرخه هیدرولیکی طبیعت شرکت دارند. چرخه آب در طبیعت بدین صورت است که باران یا به آب های سطحی و یا آب های زیرزمینی از راه عبور از خاک می رسد. سپس از طریق آب های سطحی و پوشش های گیاهی تبخیر می شود.
۱-۱- ۱۰- ۲-­ تعریف آلودگی آب
در سال ۱۹۶۹ برای آلودگی آب تعریفی ارائه شد:
آلودگی آب عبارت است از افزایش مقدار هر معرف اعم از شیمیایی، فیزیکی یا زیستی که موجب تغییر خواص و نقش اساسی آن در مصارف ویژه اش شود(EPA, ۱۹۶۹).
۱-۱- ۱۰- ۳-­ آلودگی و شور شدن آب
حوزه کشاورزی در حدود ۹۴ درصد مصرف آب کشور را به خود اختصاص داده است. با توجه به سطح گسترده اراضی کشور، استفاده نادرست از منابع آب و نهادهای کشاورزی (کود و سم) می تواند از نظر کمی و کیفی منابع آبی کشور را در معرض تهدید جدی قرار دهد. یکی از منابع عمده آلودگی آب های کشاورزی، استفاده روزافزون از نهادهای کشاورزی از جمله کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات است. سموم کشاورزی و کودهای شیمیایی که در چند سال اخیر برای مبارزه با آفات و تقویت خاک کاربردهای زیادی پیدا کرده اند، با نفوذ در منابع آب های سطحی و زیرزمینی، زمینه آلودگی منابع آبی کشور را فراهم کرده اند. آمار و ارقام موجود نشان می دهد که مقدار مصرف کودهای شیمیایی از ۶۳۰ میلیون تن در سال ۱۳۵۵ به بیش از ۳ میلیارد تن در سال ۱۳۸۱ رسیده است (نخلی، ۱۳۹۰).
مصرف سموم کشاورزی نیز مانند کود شیمیایی روند مشابهی را نشان می دهد و مصرف آن در سال های اخیر رشد به نسبت چشمگیری داشته است، به طوری که میزان فروش سموم در کشور در طول کمتر از یک دهه از ۱۴۸۰۰ تن (سال ۱۳۷۴) به ۲۵۸۰۰ تن (سال ۱۳۸۱) رسیده است. این افزایش مصرف درحالی صورت می گیرد که بسیاری از کشورها، به ویژه کشورهای توسعه یافته محدودیت های شدیدی را برای مصرف آن ها قایل شده و مصرف آن در سال های اخیر در این کشور ها روند کاهشی داشته است. استفاده غیر بهینه از نهادهای کشاورزی و آبیاری و زهکشی نامناسب شبکه های آبیاری باعث شده است که سالانه حجم انبوهی از پساب های کشاورزی از طریق رودخانه ها و زهکش ها وارد منابع آبی کشور شده و زمینه آلودگی و شور شدن بسیاری از منابع آبی کشور را فراهم کند.
سالانه ۲۰ میلیون تن فاضلاب تصفیه نشده به آب های داخلی، دریای خزر و خلیج فارس سرازیر می شود و نزدیک به ۱۶۳ رودخانه آلوده در کشور شناسایی شده که ۶۰ تا ۷۰ رودخانه بیشترین آلودگی را دارند. علاوه بر شوری آب که بر اثر کشاورزی نادرست صورت می گیرد با توجه به تشکیلات زمین شناسی شور دربسیاری از مناطق خشک ایران، شور شدن آب به طور طبیعی نیز اتفاق می افتد. باید گفت گسترش شوری در فلات ایران تنها به پهنه های پوشیده از نمک تحت عنوان کفه ها و باتلاق های نمک و سفره های آب شور زیرزمینی محدود نمی شود. بزرگترین مشکل، وجود تشکیلات زمین شناسی محتوی رسوبات تبخیری مانند گچ و نمک است که به طور تقریبی در اکثر نقاط ایران وجود دارد (ربیعی راد، ۱۳۷۹).

نظرات کاربران درباره کتاب الهام زیستی