فیدیبو نماینده قانونی انتشارات تیسا و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .

کتاب بیشعوران؛ آینه ای برای خویشتن و دیگران

نسخه الکترونیک کتاب بیشعوران؛ آینه ای برای خویشتن و دیگران به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب بیشعوران؛ آینه ای برای خویشتن و دیگران

این کتاب در چهار فصل تنظیم شده است. در فصل نخست به ماهیت بیشعوری، تعریف آن به عنوان نوعی اعتیاد و بیماری، ویژگی‌های عمومی بیشعوران، گروه‌های در معرض خطر، درجات بیشعوری و نیز به این پرسش بزرگ که «آیا من هم بیشعورم؟» می‌پردازیم. این بخش چکیده‌ای از کتاب «بیشعوری» را نیز در بر دارد.
در فصل دوم به جنبه‌های زیستی بیشعوران می‌پردازیم: اینکه رفتار آنها در مهم‌ترین جنبه‌های زندگی بشر امروزی چگونه بروز می‌یابد. در این فصل است که با نگاهی کاملاً بومی بعضی از مهم‌ترین مسائل عقلی و عاطفی و اخلاقی و اجتماعی، نظیر منطق و دوستی و دشمنی و قول‌وقرار و مسئولیت‌پذیری و رنجش و انتقاد و عذرخواهی و اعتماد‌به‌نفس، در ارتباط با بیشعوران بررسی می‌شود.فصل سوم به گونه‌های خاص بیشعوران می‌پردازد. گونه‌های خاصی که اغلب برای نخستین‌بار در این کتاب و با توجه به معضلات امروزی ما مورد بررسی قرار می‌گیرند. از این جمله‌اند بیشعوران دانشگاهی، بیشعوران همه‌چیزدان، بیشعوران نژادپرست، بیشعوران دنیای مجازی و بیشعوران بیشعوریاب؛ که البته ممکن است ربطی بین آنها مشاهده نشود، ولی باید دانست که بی‌ربطی هم از خصوصیات بیشعوران است! مطلقاً بعید نیست که خواننده این فصل در کنار آگاه شدن به بیشعوری بسیاری از اطرافیان، متوجه شود خودش هم در یکی از این دسته‌بندی‌ها جا می‌گیرد و باید برای رهایی خود از بلای خان‌ومان‌سوز بیشعوری کاری کند. این دقیقاً همان هدفی است که این کتاب دنبال می‌کند.
فصل چهارم این کتاب به نهادهای بیشعورپرور اختصاص یافته است. در این فصل می‌بینیم که چطور خانواده، مدرسه، رسانه و دیگران می‌توانند در بیشعور شدن آدم‌ها سهم داشته‌ باشند. همچنین نشان داده می‌شود که چگونه حتی افراد باشعور و نجیب نیز به دلیل نداشتن آگاهی کافی در مورد عارضه بیشعوری و چگونگی برخوردِ درست با بیشعوران، می‌توانند به بیشعوری دیگران دامن بزنند.

ادامه...
  • ناشر انتشارات تیسا
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 1.14 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۸۴ صفحه
  • شابک

معرفی رایگان کتاب بیشعوران؛ آینه ای برای خویشتن و دیگران

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



دیباچه

سال ۸۶ بود که یکی از آشناهای ساکن خارج کشور پیغام داد برای دیدن خانواده اش چند هفته ای به تهران می آید، اگر چیزی لازم داریم بگوییم که بیاورد. من هم کتاب سفارش دادم و چون اطلاعات دقیق و زیادی از کتاب های روز دنیا در زمینه تخصصی ام داشتم برایش نوشتم «چند تا کتاب طنزآمیز جالب به صلاحدید خودتان!».
صلاحدید آن جناب چیزی بود که بر زندگی من و بعدها شاید خیلی های دیگر اثر گذاشت: در میان کتاب ها، کتابی بود درباره Assholism که در یکی از صفحات نخستین آن تقدیم نامه ای چاپ شده بود: «تقدیم به شما با آرزوی بهبودی. دوستار...». کمی برخورنده بود اما به نظرم جالب رسید، و همین که چند صفحه ای از آن را خواندم به دو نتیجه رسیدم؛ اول اینکه این کتاب بسیار بیشتر از کمی برخورنده است! و دیگر آنکه حتماً باید به فارسی ترجمه شود.
نویسنده، با نام مستعار خاویر کرمنت(۱)، ایده درخشانی را به کتابی طنزآمیز تبدیل کرده بود: اینکه Assholism (که من آن را به بیشعوری ترجمه کردم) نه یک سری اخلاق و صفات ناپسندِ قابل چشم پوشی، که یک بیماری خطرناک انسانی است که حتماً باید معالجه شود وگرنه فرد بیمار (بیشعور) را به سوی نابودی و عذاب دادن خود و به خصوص اطرافیانش می کشاند. البته کتاب، کتابی بود طنزآمیز و قرار بود جدی گرفته نشود، خاصه آنکه نویسنده در ابتدا و چند جای کتاب اشاره کرده بود که تمامی اسامی و وقایع خیالی هستند و این کتاب را نباید جدی گرفت. من هم به عنوان یک طنزنویس قرار بود که بیش از همه حواسم باشد که متن های طنزآمیز و شوخ طبعانه را که درظاهر به طور جدی نوشته می شوند را با متن های جدی اشتباه نگیرم و به قولی سرِ کار نروم؛ اما اتفاقی عجیبی داشت می افتاد: با هر صفحه از کتاب احساس می کردم چیزی در خودم کشف می کنم و هر بار که جلوی آینه می رفتم ناخودآگاه چیزی زیر لب می گفتم؛ چیزی که نامفهوم بود و من هم دوست نداشتم بفهمم چیست اما هر روز بلندتر و واضح تر می شد تا جایی که دیگر نمی شد نشنیدش:

«تو هم بیشعوری!»

سابقه حرف زدن با آینه را از بچگی داشتم و از قربان صدقه رفتن تا درددل و استدلال و حتی فحش و کتک کاری را با انواع آینه ها (به ویژه آینه های دستشویی که علاقه خاصی به آنها دارم) تجربه کرده بودم، اما هیچ وقت نشده بود که چشم در چشم طرف بدوزم و با حالتی آمیخته از ترحم، انزجار و شهود به یارو بگویم: «بیشعوری!».
ـ چی گفتی؟
ـ گفتم بیشعوری!
ـ خودت بیشعوری.
ـ من هم دقیقاً منظورم همین بود!
ـ اصلاً این بیشعوری که این روزها شده ورد کلامت یعنی چه؟
بیشعوری یعنی تجاوز آگاهانه به حقوق دیگران. مخلوط غریبی از حماقت و زرنگ بازی و بی شرمی. دیگران را احمق فرض کردن و خود را به خریت زدن برای رسیدن به چیزی که شایسته اش نیستی. به قول قدیمی ها: خرمردِرندی. سوءاستفاده از موقعیت شغلی، اجتماعی، خانوادگی و عاطفی. تبدیل کردن موقعیت، رابطه و تخصص به ابزاری برای دوشیدن دیگران یا تحقیرشان یا تجاوز به حقشان، در حالی که می دانی کارت اشتباه است.
ـ ریشت را بزن. کف ها خشک شدند. دنیا پر است از آدم های احمق؛ که چی؟
بیشعورها اتفاقاً احمق نیستند. آدم احمق نمی فهمد و رفتار ناخوشایندش ناشی از کمبودِ آگاهی، تخصص و سواد است. آدم بیشعور معمولاً اینها را به اندازه کافی، و گاهی بیش از اندازه دارد، اما کمبود شعور دارد. نمی توان گفت پزشک متخصصی که در مطب خصوصی اش بیماران را سه تا سه تا ویزیت می کند و معمولاً به حرف هیچ کدام هم درست گوش نمی کند، نمی فهمد، بی سواد است و از حقوق حداقلی بیماران و وظایف خودش آگاهی ندارد. همین طور در نظر بگیر سیاستمدارها را، فیلسوف ها را، اساتید دانشگاه را، روزنامه نگاران را، مهندسان را، وکلا را، نظامیان را وغیره را.
ـ هوی هوی... دیوار موش دارد، و موش هم ای بسا که چشم و گوشِ از ما بهتران باشد. مریضی برای خودت و من می خواهی دردسر درست کنی؟ اوهوم... بنده همین جا عزیزانی که احتمالاً مشغول گوش دادن به مکالمات ما باشند، ضمن عرض سلام و خسته نباشید و تشکر فراوان عرض کنم که اینجانب، آینه مستراح ـ که به غلط دستشویی هم نامیده می شود ـ صاف و بی غش می بوده باشم، کاملاً از یاوه های این عنصر معلوم الحال تبری می جویم....
***
مشکل بزرگ بیشعوری آن است که همه افراد از هر سن و جنس و طبقه، به راحتی به آن مبتلا می شوند. بیشعوری با بخش هایی از مغز که با قدرت و زرنگی مرتبط است می آمیزد، و ازآنجاکه هر فردی در هر موقعیتی به هر حال از قدرت و زرنگی بی بهره نیست، همه در خطر ابتلا به آن هستند. هرچه قدرت بیشتر، خطر ابتلا به بیشعوری هم بیشتر. اما این به معنای آن نیست که صرفاً کسانی که با داشتن پول و اسلحه و تریبون و تیغ جراحی و قلم و تسبیح قدرت ظاهری زیادی دارند بیشعور می شوند؛ آنها البته در خط مقدم اند، اما قسمت تراژیک تر داستان آنجاست که قدرت فقط در اینها نیست. دوست داشته شدن، بزرگ تر بودن، بچه بودن، ترحم انگیز بودن و مواردی از این دست هم قدرت فراوانی در اختیار شخص قرار می دهد که به آسانی می تواند از آنها سوءاستفاده کند و روزگار دیگران را سیاه کند. ما به راحتی می توانیم قدرتمندان را که فاصله ای دور از ما دارند به بیشعوری متهم کنیم و کارهای بیشعورانه شان را رصد کنیم، اما بسیار برایمان دشوار است که بپذیریم دوستمان، برادرمان، دخترمان، شوهرمان و مادرمان بیشعور است؛ و از آن سخت تر آن است که بپذیریم خودمان هم بیشعور هستیم یا دست کم نشانه هایی از آن را داریم. وقتی هم که حاضر به قبول نقص یا بیماری ای نباشیم، هرگز در پی درمانش نخواهیم رفت. متاسفانه یا خوشبختانه، این تنها بیماری ای است که تحریم و کمیابی دارو، تاثیری بر درمان آن ندارد.

کتاب اصلی در امریکا نوشته و برای بار نخست در سال ۱۹۹۰ چاپ شده بود. از این رو بسیاری از وقایعی که به عنوان شاهد و مثال (و معمولاً به صورت تغییریافته، احتمالاً برای پرهیز از دعواهای حقوقی) به آنها اشاره شده بود برای خواننده فارسی زبانی که بیش از بیست سال بعد آنها را می خواند ناآشنا بود. با این حال سعی کردم با ارائه ترجمه ای روان، و دادن توضیحات لازم در پانویس ها، آن را برای خواننده فارسی زبان امروزی خواندنی کنم. استقبال گسترده ای که از آن کتاب شد، چه پس از انتشار رسمی آن در بهار ۱۳۹۳ در تهران، و چه پیش از آن وقتی که فایل کتاب از سوی خودم برای دسترسی علاقه مندان بر روی اینترنت قرار گرفت، امیدوارم کرد که آن زحمت، بیهوده نبوده است.(۲) با این حال نمی باید از نظر دور داشت که آن کتاب توسط نویسنده ای امریکایی، و با ارجاعات زیاد به جامعه روز امریکا در هنگام نگارش آن (اواخر دهه ۸۰ میلادی) نوشته شده است. به این ترتیب، هرچند بسیاری از مفاهیم مرتبط با بیشعوری حد و مرز جغرافیایی نمی شناسد، و باز هرچند در ترجمه کتاب سعی کردم تا جای ممکن با روان کردن و آشنازایی متن فارسی، آن را برای خواننده فارسی زبان ایرانی (و سپس افغانستانی) ملموس کنم؛ اما به دلیل وفاداری به متن اصلی، درنهایت کتاب «بیشعوری» یک کتاب امریکایی بود که در اختیار خواننده فارسی زبان قرار می گرفت. اگرچه خودخواهی و زورگویی و اجحاف وغیره (درمجموع بیشعوری!) خصیصه هایی انسانی است که همه جا یافت می شود، اما هر جامعه ای همچنین معضلات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی خاص خود را دارد، و تازه همین جامعه نیز در برهه های تاریخی گوناگون، معضلات گوناگون و بعضاً متضادی دارد. چه بسا بی خیالی و خوش باشی و بی اعتنایی به اخبار و رویدادهای سیاسی و اجتماعی در یک دوره معضل جدی یک جامعه باشد، اما همان جامعه چند دهه بعد، از آن سوی بام بیفتد و تبدیل شدن بیشتر شهروندان به کارشناس سیاسی و فعال اجتماعی به یک معضل جدید تبدیل شود!
با چنین ایده ای، از همان آغازِ ترجمه بیشعوری، به فکر نوشتن کتاب مشابهی با خاستگاه و نگاه بومی بودم. علاوه بر این، مشاهده مصادیق وطنی، ارتباط مداوم با خوانندگان کتاب و بعضاً آگاهی از تجربه های شخصی آنها و همچنین یافته ها و ابتکارات شخصی خودم در شناسایی بیشعوران و درمان بیشعوری و درنهایت انتشار چند دَه یادداشت از من در رسانه های آنلاین (که مورد استقبال قرار گرفت) بر آنم داشت کتاب «بیشعوران» را به عنوان اثری مستقل و تالیفی به خوانندگان فارسی زبان تقدیم کنم.(۳)

ساختار «بیشعوران»

این کتاب در چهار فصل تنظیم شده است. در فصل نخست به ماهیت بیشعوری، تعریف آن به عنوان نوعی اعتیاد و بیماری، ویژگی های عمومی بیشعوران، گروه های در معرض خطر، درجات بیشعوری و نیز به این پرسش بزرگ که «آیا من هم بیشعورم؟» می پردازیم. این بخش چکیده ای از کتاب «بیشعوری» را نیز در بر دارد. به این ترتیب، اگر کسی کتاب نخست را نخوانده باشد می تواند با خواندن فصل نخست این کتاب در جریان قرار بگیرد که ماجرا از چه قرار است و با تقریب خوبی بیشعوران را از روی رفتارشان شناسایی کند(۴). با این حال من سعی کرده ام در کل این کتاب از تکرار مطالب کتاب بیشعوری بپرهیزم (آن کتاب خودش به اندازه کافی خود را تکرار کرده!). این قاعده شامل فصل نخست نیز می شود و اگر در آنجا نکاتی از کتاب بیشعوری یادآوری شده، همگی با لحن و تِمِ «بومی» این کتاب سازگار شده است. بسیاری از مطالب، مثل معرفی «بیشعور بی مایه» هم از ابداعات و اکتشافات نگارنده است.
در فصل دوم به جنبه های زیستی بیشعوران می پردازیم: اینکه رفتار آنها در مهم ترین جنبه های زندگی بشر امروزی چگونه بروز می یابد. در این فصل است که با نگاهی کاملاً بومی بعضی از مهم ترین مسائل عقلی و عاطفی و اخلاقی و اجتماعی، نظیر منطق و دوستی و دشمنی و قول وقرار و مسئولیت پذیری و رنجش و انتقاد و عذرخواهی و اعتماد به نفس، در ارتباط با بیشعوران بررسی می شود. سه رابطه هم، نظر به حاد شدن آنها در سال های اخیر به طور ویژه بررسی شده اند: بیشعوران و شوخ طبعی، بیشعوران و محیط زیست، و بیشعوران و رانندگی. به این ترتیب، خواننده که در فصل پیش با تعریف و ماهیت و دیگر کلیات بیشعوری آشنا شده است، با خواندن این فصل، هم می تواند به ماهیت بیشعوری عمیق تر پی ببرد و هم از طریق شناخت رفتار بیشعوران در مهم ترین حوزه های فردی و اجتماعی، در شناسایی بیشعورها خبره شود. از همه اینها مهم تر، بدون اینکه زیاد به غرورش بربخورد، در پوشش حساس شدن روی دیگران، روی رفتار و افکار خود حساس می شود و احتمالاً درمی یابد که به رغم انکارش در هنگام خواندن فصل نخست (و تقلب در خودآزمایی ها و تمرین ها!) رگه هایی از بیشعوری دارد.
فصل سوم به گونه های خاص بیشعوران می پردازد. گونه های خاصی که اغلب برای نخستین بار در این کتاب و با توجه به معضلات امروزی ما مورد بررسی قرار می گیرند. از این جمله اند بیشعوران دانشگاهی، بیشعوران همه چیزدان، بیشعوران نژادپرست، بیشعوران دنیای مجازی و بیشعوران بیشعوریاب؛ که البته ممکن است ربطی بین آنها مشاهده نشود، ولی باید دانست که بی ربطی هم از خصوصیات بیشعوران است! مطلقاً بعید نیست که خواننده این فصل در کنار آگاه شدن به بیشعوری بسیاری از اطرافیان، متوجه شود خودش هم در یکی از این دسته بندی ها جا می گیرد و باید برای رهایی خود از بلای خان ومان سوز بیشعوری کاری کند. این دقیقاً همان هدفی است که این کتاب دنبال می کند.
فصل چهارم این کتاب به نهادهای بیشعورپرور اختصاص یافته است. در این فصل می بینیم که چطور خانواده، مدرسه، رسانه و دیگران می توانند در بیشعور شدن آدم ها سهم داشته باشند. همچنین نشان داده می شود که چگونه حتی افراد باشعور و نجیب نیز به دلیل نداشتن آگاهی کافی در مورد عارضه بیشعوری و چگونگی برخوردِ درست با بیشعوران، می توانند به بیشعوری دیگران دامن بزنند.
این کتاب تقریباً همان ساختار کتاب «بیشعوری» را دارد، اما کاری است نو، و کاملاً برای مخاطب امروز ایرانی. از این رو، هرچند کتابی است که می تواند به طور مستقل خوانده و درک شود، همچنین می تواند مکملی بر بیشعوری دانسته شود. باورم این است که با شناخت درست و عمیق بیشعوران و خصوصیات آنها، دیگر به ارائه راه حل درمانی خاصی نیازی نیست. لقمان وار می توان شعور را از بیشعوران آموخت!(۵)
ذکر این نکته ضروری است که در تنظیم این کتاب، علاوه بر تجربیات و مطالعات شخصی، از نظرها و تجربه های بسیاری از خوانندگان کتاب بیشعوری که پس از مطالعه آن با من تماس گرفتند بهره برده ام و بسیاری از مثال ها بر پایه مشاهدات یا تجربه های آنان است.(۶) با این حال، جز برخی اشارات صریح و خاص به اشخاص و رویدادهای واقعی، هر گونه شباهت بین دیگر مثال ها و نام های ذکرشده در این کتاب با اشخاص واقعی اتفاقی ا ست. درواقع، نمونه های بسیاری که واقعی بوده اند را با تغییر نام ها و اشارات به صورت تخیلی و غیرواقعی درآورده ام، با این امید که خودم، ناشر و کسانی که تجربه هایشان را با من به اشتراک گذاشته اند، را از شر آنها که این کتاب به نامشان است حفظ کنم.(۷) بدیهی است اشاره به بعضی اصناف و گروه ها در این کتاب نیز به منزله قضاوت در مورد تمام اعضا و وابستگان آنها نیست.(۸)
از همه کسانی که با یاری کردن، یا با مداخله نکردن، از راه های دور و نزدیک به چاپ این کتاب یاری رساندند سپاسگزارم.

فصل یکم: شناخت بیشعوران

نشانه های عمومی بیشعوران

تکان دهنده ترین چیزی که بعد از انتشار آنلاین کتاب «بیشعوری» گرفتم، نامه های خوانندگان بود. این تکان دهندگی هم زمان خوب و بد بود. خوب از این نظر که کتاب مورد استقبال مردم قرار گرفته بود و صدها نفر آن قدر آن را پسندیده بودند و با آن ارتباط برقرار کرده بودند که به من نامه بنویسند و از بیشعوری و بیشعوران بنالند. جنبه بد ماجرا هم با جنبه خوبش مرتبط بود: شیوع فاجعه بار بیشعوری در بین ما!
با خواندن این کتاب بسیاری متوجه شده بودند که دوستشان، همکارشان، همسایه شان، هم مسلکشان، مرادشان، مریدشان، اعضای خانواده شان وغیره، و از همه مهم تر «خود»شان، بیشعورند. یعنی از قدرتی که دارند آگاهانه و خودخواهانه در جهت بهره کشی از دیگران استفاده می کنند و معمولاً در این مسیر آن را با حماقت و پلشتی و رذالت مخلوط می کنند. کشف بیشعوری یک معتاد که انگل خانواده اش شده یا رئیس یک اداره که همیشه به زیردستانش توهین می کند چیز غریبی نیست که برای آن نیاز به خواندن یک کتاب باشد (هرچند برای درمان یا مقابله با آن حتماً نیاز است)، کشف بیشعوری همسایه دلسوز، دوست چرب زبان و حتی مادر عزیزتر از جان است که دشوار است و نیاز به مهارت دارد. و این تازه قسمت آسان ماجراست، مرحله «پذیرفتن» که پس از «کشف» بیماری خود یا عزیزان قرار دارد، گاهی آدم را نابود می کند. چه کسی حاضر است بپذیرد مادرش بیشعور است؟ آن هم مادری مهربان که روزی ده بار چایی دم می کند، چهار بار میوه پوست می کند و همیشه نگران و گریان سلامت فرزند عزیزتر از جانش است. فرزند عزیزتر از جانی که ـ برایم نوشته بود ـ سی و نه سال سن دارد و جرئت اینکه یک روز مادرش را ترک کند ندارد. مادر بیچاره ای که هر بار فقط با گردن کج و لبان لرزان و چشم نمناک، حس گناه را به فرزندش تزریق می کند، اما با همین تکنیک، خودخواهانه او را به موجودی افلیج و وابسته به خود تبدیل، و هر خوشی ای را بر او حرام می کند. بله، حتی عاطفه ستایش برانگیز مادری هم می تواند به قدرتی تبدیل شود که یک بیشعور ماهرانه از آن سوءاستفاده کند، چه رسد به قدرت سیاسی، علمی، مالی، بدنی و از همه مهم تر قدرتی که بی شرمی و خودخواهی به خودی خود برای آدم ها مهیا می کند. در این کتاب به تفصیل انواع بیشعوران، نشانه های هرکدام و روش های اختصاصی مقابله و برخورد با هریک را توضیح خواهم داد.
همچون هر بیماری روانی و رفتاری دیگری، تشخیص بیماری نخستین گام برای درمان یا مقابله ـ یا درواقع به سر ریختن یک خاکی در رابطه ـ با این بیماری است. علائم عمومی بیماری بیشعوری عبارت است از:

۱. معیار دوگانه

درواقع داشتن «معیار دوگانه» عصاره بیشعوری است. با این اصطلاح بارها و بارها در طول این کتاب برخورد خواهید کرد، به قدری که ممکن است حوصله تان سربرود و ناسزایی حواله نویسنده کتاب کنید.(۹) اما واقعیت این است که داشتن معیار یا استاندارد دوگانه (یا درواقع چندگانه)، مادر خصایل بیشعورانه است و با دقت در رفتار و افکار هر بیشعوری، می توان دید که چگونه هر زمان که منافعش ایجاب می کند، معیارش را تغییر می دهد و به راحتی آنچه را بر خود می پسندد برای دیگران نمی پسندد یا آنچه را بر دیگران روا نمی دارد بر خود روا نمی بیند. مثلاً اگر روزنامه نگار و فعال سیاسی است، نه فقط انتقاد، بلکه تهمت زنی و فحاشی علیه هر کس که در دولت است و یا با حکومت همکاری دارد را حق خود می داند، اما به محض اینکه به مقام و منصبی رسید کوچک ترین انتقادی را تاب نمی آورد؛ سهل است که خود نظریه پرداز و مشوِقِ سرکوب معترضان و منتقدان هم می شود. یک مرد جوان بیشعور وقتی قرار است ـ به تعبیر خودش ـ «مخ زنی» کند از فروید و راسل هم در باب آزادی های جنسی جلو می زند، اما وقتی نوبت به آزادی های مشروع و عادی خواهر خودش می رسد واکنشی نشان می دهد که اگر به گوش ملا محمدعمر برسد توصیه می کند: «حالا این قدر هم سخت نگیر اخوی!». ماجرا البته همیشه به این سادگی قابل تشخیص نیست و بیشعوران چنان با استانداردهای متفاوت و بعضاً متضاد خو گرفته اند و گاه آنها را به طور هم زمان به کار می برند که شناسایی آنها نیاز به مطالعه یک کتاب دارد. دقیقاً همین کتاب!

۲. تجاوز به حقوق دیگران

بیشعوران درواقع حقی برای دیگران قائل نیستند تا بابت تجاوز به حقوق دیگران دچار عذاب وجدان شوند (اصلاً اگر وجدانی برایشان مانده باشد). اما این به آن معنا نیست که آنها نمی دانند دیگران هم حق و حقوقی دارند. اتفاقاً اغلب خیلی هم خوب «می دانند». می دانند که بیمارشان حق دارد در ازای حق ویزیتی که می پردازد دست کم پنج دقیقه حرف بزند، می دانند که کسانی که به آنها رای داده اند حق دارند از آنها بپرسند چه کاری برایشان کرده اند، می دانند ارباب رجوع حق دارد بداند کارش چرا انجام نمی شود، می دانند خیابان ورود ممنوع را نباید با سرعت در جهت خلاف رد شد وغیره؛ اتفاقاً فرق بیشعوران با احمق ها همین جاست. بیشعوران «می دانند» که دیگران هم حقی دارند، اما درواقع هیچ حقی برای دیگران «قائل نیستند»(۱۰).

۳. قدرت طلبی و سلطه جویی

در بحث بیشعوری، قدرت عبارت از هر چیزی است که به یک نفر امکاناتی را برای خاص بودن و حق مخصوص داشتن می دهد. از جنبه مفهومی، این تعریف به قدری پیچیده است که نگارنده هم در آن مانده است. از جنبه مصداقی هم به حدی گل و گشاد است که همه آدم ها را شامل می شود، از سیاستمداری قدرقدرت که مطلقاً خیر و صلاح ملتش را می داند تا پدربزرگی مهربان که فقط خیر و صلاح جوان ترها را می خواهد؛ و البته هر دو هم اگر پایش برسد این خیر و صلاح را حاضرند به دیگران اماله کنند ـ هر کس به روش و ابزار خودش. همچنین، اغلب بیشعوران عاشق سلطه جویی هستند و فرقی نمی کند که این سلطه جویی را در عالم سیاست به دست آوردند یا در رابطه زناشویی؛ فاعل باشند یا مفعول. آنها به هرحال باید از قدرتی که دارند برای سلطه بر دیگران و به زانو درآوردن آنها استفاده کنند، حتی اگر این سلطه هیچ نفعی به حال آنها نداشته باشد یا به ضررشان باشد.

۴. خودبرتربینی شخصی و گروهی

بیشتر بیشعوران خود را بالاتر از همنوعان و هم صنفان خود می دانند. اگر وکیل اند گمان می کنند تمام همکارانشان یا نادان هستند یا کلاهبردار. اگر دین دار هستند فقط خودشان را رستگار، و باقی را گمراه و دوزخی می بینند. اگر اهل سیاست هستند همه را دزد و خائن و وطن فروش و نوکر اجنبی و غرب زده و شرق زده می خوانند و خودشان و اطرافیانشان را پاک ترین و خدمتگزارترین ها در طول تاریخ. البته وقتی اقتضا کند این خودبرتربینی را به طور صنفی هم اعمال می کنند، یعنی در مواجهه با دیگر گروه ها، قومیت یا ملیت یا صنف خود را برتر می بینند. خصیصه ای که به راحتی به نژادپرستی و توهین قومیتی یا دینی ختم می شود. همچنین اند اعضای یک صنف که با وجود مشکلات درونی بسیار زیادشان، وقتی پای انتقاد از آنها به میان می آید، در مواجهه با دیگرانی که به عقیده آنها «از بیرون» هستند، مثل قبایل بدوی رفتار می کنند. مثلاً پزشکانی که با وجود اینکه از فساد گسترده در میان بعضی همکاران خود خبر دارند، اما وقتی پای انتقاد از آنها به میان می آید، به دفاع و خودبرترشماری کل صنف پزشکان برمی خیزند، حتی اگر آن انتقاد یک سریال کمدی معمولی باشد که صرفاً چند کاراکتر در حاشیه یا متن آن، پزشک هستند.

۵. احساس مظلومیت توام با طلبکاری

بیشعوران، چه رئیس دولت و چه کارمند جزء، چه پزشک و چه کمک بهیار، چه سردار باشند و چه سرباز، چه دانشمند و چه سواد آموز اکابر، در احساس مظلومیت و اینکه قدر آنها شناخته نشده و مورد ظلم و جور و جفای چرخ گردون و مردم زبون قرار گرفته اند اشتراک دارند. آزمایش های پزشکی هنوز نتوانسته است ثابت کند این موجودات واقعاً و قلباً چنین اعتقادی دارند و یا آن را صرفاً از روی ریا و برای استثمار بیشتر دیگران ابراز می کنند. اما واقعیت هرچه باشد نتیجه آن است که بیشعوران با این احساس مظلومیت و قَدرنادیدگی شان، به نوعی «طلبکاری» از دیگران می رسند. به ویژه هرچه بیشعوری شان سنگین تر و خطرناک تر باشد، این حس را بیشتر نمایش می دهند. مثلاً اگر دزدی شان میلیاردی باشد، هم زمان که به دیگران چپ و راست تهمت دزدی و اختلاس می زنند مدعی اند که کسی قدر آنها، به ویژه پاکی و درستکاری شان را نمی داند، و افسوس می خورند که در زمانه ای که فرق بین دوغ و دوشاب و خادم و مخدوم را نمی فهمند زندگی می کنند.

۶. خودخواهی شدید

تمام خصایل، یا درواقع رذایل یادشده، به خودخواهی شدید بیشعوران ختم می شود که در این کتاب به طور مفصل به آنها پرداخته خواهد شد. با این حال باید توجه داشت که طبق آخرین یافته های بیشعور شناسان(۱۱)، هر بیشعوری خودخواه است اما ممکن است هر خودخواهی بیشعور نباشد.
***
اینها علائم عمومی بیشعوری هستند. بعید است کسی پیدا شود که از تمام آنها پاک باشد اما هر کس که بیش از سه علامت را داشته باشد بیشعور است و کسی که تمام آنها را داشته باشد بیشعورِ «تمام عیار» است. البته هر دسته از بیشعوران علائم مخصوص به خود هم دارند که در ادامه، به همراه ویژگی هایی که بیشتر بیشعوران به آنها مبتلا هستند، به آنها خواهیم پرداخت. فعلاً تا همین جا نگاه شما به آدم های دور و برتان تاحدودی تغییر کرده است و توانایی اولیه در تشخیص بیشعوران را به دست آورده اید.(۱۲)
***

تمرین ها

۱. ده جمله ای که امروز صبح بعد از بیدارشدن از خواب خطاب به اطرافیان تان گفتید را مرور کنید. کدام یک از آنها فاقد استاندارد دوگانه، خودخواهی، سلطه طلبی و تجاوز به حقوق دیگران بود؟
۲. از یکی از همکاران خود بخواهید کار و فعالیت صنف شما را توصیف کند. آن گاه حرف های او را مرور کنید و حساب کنید چند درصد از آنها حاوی خودبرتربینی و در عین حال خودمظلوم پنداری صنفی بود.

***

بیشعوری، عادت یا اعتیاد؟

بیشعوری پدیده تازه ای نیست و یافته های باستان شناسی، علم ژنتیک و چه بسا اوضاع کواکب و ستارگان نشان می دهد که بیشعوری از روزگاران بسیار دور وجود داشته است. حتی می توان گفت بیشعوری ریشه در غرایز طبیعی و حیوانی ما دارد و اگر همچون اجدادِ بسیار اولیه مان همچنان بر روی درخت ها نارگیل به کله همدیگر می کوفتیم و یا در بیشه زارها مشت به سینه مان می کوبیدیم و نعره می زدیم، خودخواهی ـ که بیشعوری مستقیماً ریشه در آن دارد ـ یک ویژگی طبیعی برای ما بود. اما خوشبختانه یا متاسفانه ما انسان هستیم و به حکم انسان بودن، عقل داشتن، و زندگی اجتماعی، مجبوریم بسیاری از رفتارهای غریزی مان را کنترل کنیم. دنیای «طبیعی» فقط در قصه ها، فیلم های مستند و یا برای چند ساعت از دوربین های شکاری زیباست، اما در واقع و از نزدیک، بسیار مخوف و بی رحم است. حیوانات همدیگر را می خورند و حتی به همنوعان خود هم رحم نمی کنند. نرها معمولاً به ماده ها ستم می کنند، قوی ترها غذای ضعیف ترها را می خورند و آنهایی که نقصی دارند محکوم به نابودی اند؛ حتی شیرهای نر، این مثلاً سلاطین جنگل، به محض آنکه چشم ماده ها را دور می بینند توله های خود را می خورند(۱۳)... این قانون جنگل است.
اما زندگی اجتماعی آدم ها لازم می سازد که این غرایز طبیعی به سختی کنترل شوند، به این دلیل ساده که تن دادن به غرایز طبیعی برای جامعه فاجعه بار است. دکتر ای. جی. راتکینز(۱۴) که در کالج سَنت دِویل(۱۵) استرالیا پژوهشگر غرایز انسان های اولیه و تاحدودی ثانویه است، در این زمینه می گوید: «تاریخ تکامل بشر با میزان کنترل غرایزش ارتباط مستقیم دارد. ما نه فقط توله خوری نمی کنیم بلکه حتی اقساط بانکی مان را هم می پردازیم. این در حالی است که میمون ها، یعنی نزدیک ترین حیوانات به ما، همچنان با آزادی حسرت برانگیزی در هنگام پریدن از روی این درخت به آن یکی جفت گیری می کنند. آآه ه ه ه!».
بیشعوری در حیوانات معنا ندارد، چون خودخواهی برای آنان چیزی بیش از غریزه ای برای بقای نفس نیست. حیوانی که ناغافل روی حیوان دیگر می پرد، کاری طبیعی، غریزی و لازم انجام می دهد، اما انسانی که چنین کاری می کند را تجاوزکار می نامند و مجازات می کنند. به همین ترتیب خودخواهی بیشعوران هم از جنبه انسانی غیرقابل تحمل است. اینها چیزهایی واضح و تاحدودی بدیهی است و به نظر می رسد نیازی به توضیح ندارد، اما درعمل آدم ها چنان با استفاده از ابزارهای مختلف کارهای خود را توجیه می کنند که لازم می آید هر روز و هر ساعت یک عده به بقیه یادآوری کنند که این کارها غیرانسانی و گاهی حتی غیرحیوانی است (فراموش نکنید که بیشعوری مسری هم هست). مثلاً مردی که با پنجاه ـ شصت سال سن، با دخترکی خردسال رابطه جنسی برقرار می کند (طبعاً به زور، حالا با هر اسمی) عملاً تجاوزی انجام می دهد که حتی حیوانات هم از آن دوری می کنند ـ آنها دست کم می فهمند که یک ماده باید به بلوغ برسد و برای جفت گیری آماده باشد ـ اما آدم هایی همین کار را انجام می دهند و عده ای هم مامور دفاع از کار آنان و توجیه نظری جنایات آنان می شوند؛ ابتدا با توجیه اختلاف فرهنگی و احترام به معتقدات آدم ها و درنهایت فرافکنی و مقصر دانستن دیگران.(۱۶) همچنین است نمونه های بی شماری از جنایاتی که آدم ها انجام می دهند اما با عوض کردن نام آنها، صورتی معمولی، انسانی و حتی متعالی به آنها می بخشند.
این چکیده فرایند تاریخی بیشعوری است و متاسفانه بخش بزرگی از تاریخ بشریت، تاریخ بیشعوران است.
***
به نظرم راهگشاترین ایده درباره بیشعوری و بیشعوران که می تواند سرآغاز یک حرکت اصلاحی مهم باشد آن است که بپذیریم «بیشعوری، بیماری است و فردِ بیشعور بیمار است».
چرا این ایده این قدر مهم و بلکه تاریخ ساز است؟ چون تا وقتی که بیشعوری به عنوان یک عادت، یک خصیصه، یک نقص شخصیتی مطرح باشد، نه فرد و نه جامعه به دنبال درمان و برخورد جدی با آن نمی روند.
خساست (بخیل بودن)، یا حسادت، نقایصی شخصیتی و اخلاقی هستند؛ به همین دلیل به ندرت کسی برای برطرف کردن بخل یا حسدش نزد پزشک می رود، چه رسد که در مراکز ترک اعتیاد یا کلینیک روانپزشکی بستری شود. اما سادیسم (دیگرآزاری) یک بیماری روحی روانی است که چه خود شخص بیمار و چه جامعه باید به دنبال درمان آن باشند، وگرنه احتمالاً به فجایع بزرگی منجر می شود که کار را به سیستم قضایی و دادگستری می کشاند (با فرض وجود همچو چیزهایی).
بیشعوری به بیماریِ سادیسم بسیار شبیه تر است تا مثلاً به بداخلاقیِ خساست. حتی می توان گفت بیشعوری از سادیسم هم خطرناک تر است. درواقع بیشعوری، چون به «اختیار» فرد وابسته است، به خودی خود نوعی تخلف و قابل مجازات است؛ اما ازآنجاکه نمی شود همه بیشعوران را جمع کرد و به مجازات رساند، بهترین کار این است که دست کم به عنوان بیمار معرفی شوند. این همان کاری است که در برخی جوامع متمدن تر برای مقابله با اعتیاد انجام می دهند و فرد معتاد را بیمار معرفی می کنند تا بدون ترس از قانون و دستگیری، بتواند به مراکز درمانی مراجعه و برای نجات خودش کاری کند. یعنی در همان حال که فرد معتاد به دلیل خرید، حمل و مصرف مواد مخدر طبعاً جرمی مرتکب شده و مجرم است، ولی جامعه این طور تشخیص داده که بهترین راه مقابله با اعتیاد آن است که این فرد بیمار معرفی شود.
شاید به همین دلیل است که خاویر کرمنت، نویسنده بیشعوری که او هم خود از بیشعوری رنج برده است، از «اعتیاد به بیشعوری» نام می برد. این در حالی است که فرد معتاد به مواد مخدر یا الکل، معمولاً اول خودش را آزار می دهد و در درجه بعد دیگران را، آن هم غالباً از سرناچاری و بدبختی، اما فرد معتاد به بیشعوری در وهله نخست دیگران را می آزارد و آن هم نه از روی ناچاری و بدبختی، بلکه به عمد و با طرح و نقشه؛ هرچند معمولاً این مردم آزاری درنهایت دامن خودش را هم می گیرد.
***

تمرین

۱. برای درک بهتر عمق فجیع بودن بیشعوری، میزانِ آزارندگی و آسیب رسانیِ خراب ترین معتادی را که می شناسید با آزارندگی و آسیب رسانیِ آخرین بیشعوری که حرف های سراسر امر و نهی و تهدید و تهمت و دروغش را شنیدید، مقایسه کنید.
۲. ده تا از خطرناک ترین بیماری هایی که می شناسید را بنویسید. آن گاه خصوصیات افرادی که مبتلا به آن بیماری ها شده اند را فهرست کنید. همین فهرست را با خصوصیات ده نفر که به بیشعوری مبتلا شده اند مقایسه کنید (سعی کنید که از پنجره به بیرون نپرید!).
***

در هنگام انتشار آنلاین بدون محدودیت و رایگان ترجمه کتاب بیشعوری، به خوانندگان کتاب پیشنهاد دادم اگر کتاب را مفید یافتند و ترجمه را پسندیدند مبلغی معادل یک پیتزای معمولی را به عنوان حق الترجمه به حساب مترجم واریز کنند. پیشنهادی که با استقبال غیرمنتظره از سوی هموطنان بسیاری از داخل و خارج از ایران مواجه شد. این رفتار تحسین برانگیز برایم بیش از هرچیز ارزش روحی و روانی داشت و برای کارهای بیشتر و بهتر دلگرمم کرد. این کتاب را تقدیم می کنم به همه آن خوانندگان فهیم و قدرشناس کتاب بیشعوری.

م.ف

نظرات کاربران درباره کتاب بیشعوران؛ آینه ای برای خویشتن و دیگران

فوق‌العاده بود.
در 1 سال پیش توسط
کتابه خوبیه. توصیه میکنم دوستان بخونن کتابه. البته برای افزایش شعور و آگاهی ه خودشون نه دیگران
در 1 سال پیش توسط
واقعا مصداق بارزش رو هممون تو زندگیامون دیدیم.عالی
در 1 سال پیش توسط
واقعا خوبه به نظر من این کتاب تلنگریست برای افراد بی شعور اطرافمان
در 2 سال پیش توسط
استاد گرانقدر جناب فرجامی عزیز به امید روزی که به کمک افرادی مثل شما فرهنگ و کالاهای فرهنگی اولویت آخر مردمان این سرزمین نباشد
در 2 سال پیش توسط