کتاب حقوق مسافران خطوط هوایی در اتحادیه اروپا و ایران اثر محمد پیرهادی نشر انتشارات قانون‌یار

علی رغم تحولات فناوری در صنعت هواپیمایی، جامعه­ی جهانی هر روزه، شاهد حوادث و سوانح زیانبار و وحشتناک هواپیمایی در کشورهای مختلف می­باشد که طی آن خسارات مالی و جانی بسیاری به مسافران و اشخاص ثالث روی زمین وارد شده و می شود، از جمله­ی این حوادث می­توان از سانحه­ی هوایی تنریف در سال 1977 نام برد که طی آن یک فروند هواپیمای بوینگ 747 خطوط هوایی "پان امریکن ورلد"، با یک هواپیمای بوئینگ 747 خطوط هوایی "کی ال ام" هلند در باند پرواز برخورد کرد، که در نتیجه­یی این سانحه 583 نفر جان باختند. در مثالی دیگر، در سال 1996 بر فراز آسمان دهلی نو، یک هواپیمای بویینگ 747 سعودی در هنگام فرود با یک هواپیمای خطوط هوایی قزاقستان از قسمت جلو برخورد کرد و در نتیجه ی این سانحه 349 نفر جان باختند. در پایان نیز می­توان از سقوط هواپیما در پاریس در سال1974 نام برد که طی آن یک فروند هواپیمای "مک دونل داگلاس" متعلق به خطوط هوایی ترکیه در نزدیکی پاریس سقوط کرد و 346 نفر کشته شدند. در ایران نیز از خرداد 1359 تا دی ماه 1389 حدود 63 سانحه­ی هوایی اعم از سقوط، آتش سوزی و خروج از باند رخ داده است که نتیجه­ی این حوادث مرگبار، جان باختن حدود 2253 نفرو مجروح شدن حداقل 284 نفر بوده است. به هر ترتیب، اینگونه حوادث موجب خسارات فراوان جانی و مالی به مسافران، کالاهای حمل شده توسط هواپیما و اشخاص ثالث مستقر بر روی زمین بوده و آثار فراوان روحی، روانی و اقتصادی بر خانواده های وابسته و پیوسته داشته و دارد. این در حالی است که مسافرتهای هوایی هر روز در حال افزایش است، تا جایی که بر اساس اعلام ادارهی هوایی فدرال "اف ای ای"، مسافرتهای هوایی در بیست سال آینده دو برابر خواهد شد. در راستای ترمیم و جبران غرامات وارده از دیر باز تلاش دولتها متوجه تصویب کنوانسیونهای بین­المللی مختلفی گشته است. از جمله­ی این کنوانسیونها، کنوانسیون ورشو 1929 (کنوانسیون راجع به متحد الشکل کردن برخی قواعد مرتبط با حمل و نقل هوایی بین­المللی) و الحاقیه­های آن، کنوانسیون رم 1952 (کنوانسیون راجع به خسارات وارده از هواپیماهای خارجی به اشخاص ثالث مستقر بر روی زمین) و کنوانسیون مونترال 1999 (کنوانسیون راجع به یکپارچه کردن برخی مقرراً تحمل و نقل هوایی بین­المللی) می­باشد، نکته قابل توجه این است که تا کنون معاهدات بین­المللی صرفاً به مسئولیت متصدی حمل و نقل پرداخته و در رابطه با مسئولیت تولیدکنندگان هواپیما در صورت عیب تولید، معاهده­های مستقل انشا نشده است. از سوی دیگر در حقوق ایران نیز با گذشت زمان، با ثبت شمار فراوانی از حوادث هوایی در کشور و خسارات متعدد انسانی، مادی، معنوی و حیثیتی در افکار عمومی داخلی و بین­المللی، قانون حاکم بر حمل و نقل هوایی تغییر کرده و تا حدودی از تکیه و حرکت پیرامون قواعد عمومی قانون مدنی و قانون تجارت دوری گزیده و به قوانینی خاصتر در نظام پروازی متمایل شده است.