کتاب سینمای مستند ایران و جهان اثر حمید دهقانپور نشر انتشارات سمت

کتاب سینمای مستند ایران و جهان اثر حمید دهقان‌پور از انتشارات سمت، یک درس‌نامه دانشگاهی و در عین ‌حال یک مرجع تحلیلی است که تاریخ، نظریه، سبک‌ها و شیوه‌های تولید فیلم مستند را در جهان مرور کرده و در پایان، مسیر شکل‌گیری و رشد سینمای مستند ایران را در سه دوره تاریخی بررسی می‌کند.

نویسنده در این کتاب مباحث نظری را با نمونه‌های عملی ترکیب کرده است و تصویر منسجمی از جایگاه سینمای مستند نسبت به واقعیت، جامعه و نهادهای تولیدکننده ارائه می‌دهد. در کل، این کتاب را می‌توانید پاسخی مناسب به نیازهای آموزشی دانشجویان رشته‌های سینما و علاقه‌مندان مستندسازی بدانید. این کتاب از یک‌سو برای درس «مستندسازی» در دانشگاه‌ها قابل استفاده است و از سوی دیگر برای خواننده غیر دانشجو هم به‌عنوان منبعی برای آشنایی عمیق‌تر با تاریخ و تحولات سینمای مستند، جذاب و راهگشاست.

خلاصه کتاب سینمای مستند ایران و جهان نوشته حمید دهقان‌پور

کتاب سینمای مستند ایران و جهان که توسط حمید دهقان‌پور  به رشته تحریر در آمده، در یازده فصل زیر نظر انتشارات سمت منتشر شده است. نویسنده در این کتاب ابتدا از مباحث پایه‌ای آغاز می‌کند و در نهایت کتاب را با یک روایت تاریخی از مستندسازی ایران به پایان می‌رساند. دو فصل نخست کتاب، پرسش‌های بنیادینی را مطرح می‌کنند و سعی دارند تا پاسخی مناسب برای این پرسش‌ها ارائه دهند.

مستند چیست، نسبت آن با «واقعیت» چگونه تعریف می‌شود، چه نوع واقعیت‌هایی در فیلم مستند بازنمایی می‌شوند و فیلم‌ساز برای رسیدن به این بازنمایی چه مراحلی را در تولید طی می‌کند. در همین بخش، مسائل عملی‌تری مثل انتخاب سوژه، تحقیق میدانی، طراحی ساختار فیلم، نقش مصاحبه و رابطه با نهادهای حامی (دولت، تلویزیون، نهادهای بین‌المللی و…) هم توضیح داده می‌شود.

فصل سوم تا دهم این کتاب جایی است که نویسنده به سراغ تاریخ و نظریه سینمای مستند در جهان رفته است. دهقان‌پور  نهضت‌های مستندسازی در آمریکا، روسیه، اروپا و همچنین جریان مستندسازی اجتماعی انگلستان را مورد بررسی قرار می‌دهد. سپس روش‌هایی مانند بازسازی و شبیه‌سازی را در مستند توضیح می‌دهد.

نویسنده پس‌ از این مباحث، فصل مفصلی را به سبک‌ها و گرایش‌ها اختصاص می‌دهد. در این فصول از سینمای مستند شاعرانه و قوم‌نگارانه تا مستند سیاسی، مردم‌نگاری و سینمای مستند مستقل توضیح داده می‌شوند. بخش دیگر کتاب به مستند تبلیغاتی و پروپاگاندا، تاریخچه تبلیغات و نمونه‌های شناخته‌شده‌ای مانند سینمای تبلیغاتی نازی می‌پردازد و در ادامه، فصل‌هایی را به مستند جنگی، فیلم آموزشی و جریان‌های «سینمای مستند جدید» مانند سینمای آزاد و سینمای حقیقت اختصاص می‌دهد.

در نهایت نویسنده فصل پایانی را به‌طور کامل به سینمای مستند ایران اختصاص داده است و روند شکل‌گیری و تحول آن را در چند دوره تاریخی دنبال می‌کند. شما در این بخش با تلاش‌های اولین افراد برای مستندسازی تا تثبیت مستند در نهادهای دولتی و تلویزیونی و سپس دگرگونی‌های پس ‌از انقلاب از نگاه نویسنده آشنا خواهید شد.

معرفی نویسنده کتاب سینمای مستند ایران و جهان نوشته حمید دهقان‌پور

حمید دهقان‌پور، نویسنده کتاب، رزومه قوی در مستند دارد. ایشان که در سال 1326 در کرمانشاه متولد شده‌اند، مدرک کارشناسی کارگردانی سینما را از دانشکده هنرهای دراماتیک تهران گرفته‌اند و تحصیلات خود را در کارشناسی ارشد ادبیات نمایشی ادامه داده‌اند. ایشان که دانشجوی دکتری ادبیات هم هستند، چند فیلم مستند را در رزومه کاری خود دارند که از آن جمله می‌توان به «ابریشم ارمغان شوره زار» و «مبارزه بیولوژیکی» اشاره کرد.

از جمله فعالیت‌های ایشان می‌توان به عضویت در هیات انتخاب و داوری جشنواره‌های دولتی فجر، رشد، وحدت، سیما و روستا اشاره کرد. همچنین از ایشان چندین مقاله و کتاب هم منتشر شده است. شاید یکی از مهم‌ترین نقاط تمایز رزومه ایشان را بتوان مشارکت در تحقیق و نگارش فیلمنامه «حضرت خدیجه (س)» دانست. ایشان همچنین عهده‌دار مشاغلی مانند عضویت در شورای عالی داوری خانه سینما، ریاست کانون ایرانی مدرسان سینما، کارشناس رسمی دادگستری در امور سینمایی و عکاسی و عضویت در هیات مدیره و نایب رییس خانه سینما نیز هستند.

چرا باید کتاب سینمای مستند ایران و جهان را بخوانیم؟

اگر بخواهید فقط یک کتاب فارسی برای آشنایی جدی با سینمای مستند در قفسه کتابخانه‌تان داشته باشید، کتاب سینمای مستند ایران و جهان یکی از جدی‌ترین گزینه‌هاست. این کتاب هم‌زمان سه کار مهم انجام می‌دهد.

از یک‌سو مفاهیم نظری مثل تعریف مستند، نسبت آن با واقعیت، سبک‌ها و گرایش‌های مختلف و نقش نهادهای حامی را روشن می‌کند؛ از سوی دیگر، مرحله‌به‌مرحله فرآیند عملی تولید مستند، از انتخاب سوژه تا تحقیق، طراحی ساختار، مصاحبه و اجرا را توضیح می‌دهد. در کنار این‌ها، روایت نسبتا کامل و منظمی از تاریخ مستندسازی در جهان و ایران ارائه می‌کند که کمک می‌کند فیلم‌ها و جریان‌ها را در بستر تاریخی و اجتماعی‌شان درک کنید.

زبان کتاب، دانشگاهی اما قابل ‌فهم است و نویسنده به‌خاطر تجربه عملی در ساخت مستند و حضور در جشنواره‌ها و نهادهای سینمایی، صرفا در سطح تئوری سخن نمی‌گوید. ترکیب تاریخ، نظریه و تجربه عملی باعث می‌شود این کتاب هم برای مطالعه‌ درسی مفید باشد و هم برای کسی که می‌خواهد نگاه تحلیلی‌تری به مستند پیدا کند.

کتاب سینمای مستند ایران و جهان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

·       دانشجویانی که در حال تحصیل در رشته‌های سینما و مستندسازی هستند؛

·       مستندسازان تازه‌کار که به‌دنبال یک نقشه راه نظری و عملی هستند؛

·       مدرسانی که درس «مستندسازی» و دروس تاریخ و مبانی سینما را تدریس می‌کنند؛

·       پژوهشگران و منتقدانی که علاقه‌مند به تاریخ و نظریه فیلم مستند هستند؛

·       علاقه‌مندان جدی سینما که می‌خواهند فراتر از تماشای فیلم، زبان و کارکرد مستند را عمیق‌تر بشناسند.

بخشی از کتاب سینمای مستند ایران و جهان

در بخشی از این کتاب می‌خوانید که:

تاکنون از سینمای مستند یا فیلم مستند تعریفی که مورد قبول مورخان، منتقدان، فیلمسازان و نظریه‌پردازان باشد، ارائه نشده است. نخستین بار واژه documentary را جان گریرسون، پس از دیدن فیلم موانا اثر رابرت جوزف فلاهرتی، در سال 1926 به کار برد. او فیلم مستند را چنین تعریف کرد: «گزارش و تفسیر خلاق واقعیت» یا «روش خلق واقعیت

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب

اگر می‌خواهید اطلاعات بیشتری در مورد سینمای مستند به‌دست آورید، علاوه‌بر کتاب فوق ازآثار زیر نیز می‌توانید بهره ببرید:

·       کتاب شکل‌‌شناسی و گونه‌‌شناسی فیلم مستند نشر مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی

·       کتاب دگرخوانی سینمای مستند نشر مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی

·       کتاب واقعیت و خیال در سینمای مستند نشر مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی