قرآن کریم، کتاب زندگی است و دارای ابعاد و ویژگیهای بیشماری میباشد تا جایی که از زمان نزول تاکنون هزاران کتاب و مقاله در رشتههای گوناگون علمی، اخلاقی، اجتماعی، سیاسی و... توسط مفسران و محققان و پژوهشگران برای فهم معارف آن نگاشته شده و علوم متنوعی در راستای آن پدید آمده است؛ با این وصف هرگاه کسی به غور در این کتاب عظیم میپردازد، به گوهرهای تازهای دست یافته و با حقایق نوینی روبرو میشود؛ چراکه قرآن، کلام خدای حق است و نامتناهی میباشد.
یکی از مباحث اساسی که در قرآن کریم عنوان شده، موضوع سنن و ضوابطی است که بر جامعه حکومت میکند؛ یعنی تحولات تاریخ از حیات و مرگ و صعود و سقوط جامعهها، تابع یک سلسله ضوابط مشخصی است که از آنها به سنن الهی تعبیر میشود. این ضوابط و سنن، مقتضی نیازهای فطری انسان و محصول عملکرد اوست که به خودش بازمیگردد و انسان از طریق شناخت آنها و عملکرد صحیح، میتواند سرنوشتی سعادتمندانه برای خود و جامعهاش رقم زند.
سنت عذاب استیصال یکی از سنن حاکم بر جامعه و تاریخ است که در جوامع گذشته تحقق داشته و امکان جریان آن بر جامعه اسلامی نیز وجود دارد. لذا شناخت آن و بررسی جوانب مختلف آن ضروری به نظر میرسد. هم به این دلیل که با شناخت آن و علل تحقق آن، مانع جریان آن در جامعه خود شویم و هم آنکه در این عصر، مسائل اجتماعی، از هر سو و از جانب هر مکتبی، مطرح میگردد و اگر اینگونه واقعیتهای اجتماعی بهوسیله منابع اصیل دینی موشکافی نشود، ممکن است از طریق منابع مشکوک و غیردینی، استخراج شده و منجر به انحراف و جهالت افراد جامعه گردد.
نوشتار حاضر، گامی است در راستای این هدف، و تلاش دارد با مراجعه به منابع دینی، مشکلی را حل یا لااقل آن را معرفی نماید.