کتاب دنیای کوانتوم اثر هیئت علمی هفته نامه نیوساینتیست نشر انتشارات سبزان

علم کوانتوم از مباحث بسیار جذاب و پرطرفدار علم فیزیک است که کاربردهای آن نیز روزبه‌روز آشکارتر می‌شود: از ترانزیستورها تا مهبانگ. حوزه وسیعی که شاید اینشتین، پلانک، بور، هایزنبرگ، شرودینگر، فرمی و دیراک نیز چنین گستردگی را پیش‌بینی نمی‌کردند. جذابیت این مبحث در بین علاقه‌مندان علم فیزیک از یک‌سو و عدم آشنایی عموم مردم از سوی دیگر از مهم‌ترین دلایل برگردان این کتاب ارزشمند به فارسی بود. در حالی که با وجود تلفن‌های هوشمند، هر اطلاعات درست یا نادرستی به‌سرعت همه‌گیر می‌شود، افرادی نیز با سوءاستفاده از اصطلاحاتی که ممکن است مفهوم آنها برای توده مردم چندان روشن نباشد، با عناوین جذابی مانند روان‌شناسی کوانتومی، درمان کوانتومی و... به فریب افکار عمومی می‌پردازند. جالب اینکه در قسمت پایانی کتاب نیز بخشی به این قبیل موارد اختصاص داده شده و تحت عنوان "شبه‌علم" در بخش پیوست آمده است. کتاب دنیای کوانتوم یکی از مجموعه کتاب‌هایی است که از سوی انتشارات معتبر New Scientists با عنوان "کارشناس فوری" منتشر شده است. مجموعه "کارشناس فوری" زبانی گویا و مطالبی جامع، بدون حاشیه، صریح و منحصربه‌فرد دارد. این کتاب مبانی و چارچوب‌های دنیای کوانتوم را به نحوی که خواننده بتواند با آنها ارتباط برقرار کند، از مباحث ساده به پیچیده با زبانی روان و بدون محاسبات دردسرساز ریاضی، ارائه می‌کند. دیدگاه New Scientists را در عنوانی که برای این مجموعه از کتب در نظر گرفته است می‌توان به‌راحتی دریافت. هدف از انتشار این مجموعه این است که خواننده در حداقل زمان ممکن، با مطالعه کتاب، به دیدگاهی روشن از مبحث مورد نظر برسد و کتاب دروازه‌ای باشد برای ورود به سطح جدی‌تری از مطلب در مطالعات بعدی. هرچند که شاید عنوان "کارشناس" کمی اغراق‌آمیز به نظر برسد، اما نحوه چیدمان مطالب و زبان بیان آنها بسیار روشن و تحسین‌برانگیز است. به همان اندازه که غیرفیزیک‌پیشه‌ها در این کتاب با مفاهیم علم کوانتوم، جذابیت‌ها و عجایب آن آشنا می‌شوند، فیزیک‌پیشه‌ها نیز مطالب ژرفی در آن خواهند یافت و شاید دلیل اصلی جذابیت این کتاب نیز همین باشد. به دلیل چارچوب زبانی کتاب، پژوهندگان فلسفه علم نیز از آن بسیار بهره خواهند برد. در کتاب "دنیای کوانتوم"، به جنبه‌های علمی، فلسفی و تاریخی موضوع پرداخته شده است. در این کتاب، علاوه بر دیدگاه محض فیزیکی، به جنبه‌های دیگری از جمله زیست‌شناسی کوانتومی، محاسبات کوانتومی و کیهان‌شناسی نیز توجه ویژه شده و به این ترتیب، خواننده از نگاهی صرفاً "مجرد" به یک شاخه از فیزیکِ محض رها می‌شود و درمی‌یابد که این علم واقعی‌تر از چندین فرمول پیچیده ریاضی است و با لزوم شکل‌گیری و توجه به آن آشنا خواهد شد. در این کتاب، مبانی فلسفی و تعبیرهای موجود در خصوص کوانتوم آورده شده و بر این امر تأکید شده است که: شاید هیچ شاخه دیگری از علم تا این اندازه، از نظر جنبه‌های فلسفی، چالش‌برانگیز نبوده و در هیچ‌یک از مباحث علمی دیگر تا این اندازه خوانش‌های مختلف و گاه متضادی از یک آزمایش به‌ظاهر ساده وجود نداشته است. از ویژگی‌های بارز کتاب "دنیای کوانتوم" ارائه مثال‌های ملموس پیش از ارائه مفهوم مورد نظر است. به‌عبارت‌دیگر، ابتدا ذهن خواننده با موضوع مورد بحث آشنا می‌شود و پس از تأکید بر لزوم توضیح آن رخداد، به ارائه راهکارهایی می‌پردازد که در حوزه فیزیک کوانتومی قرار دارد. از دیگر ویژگی‌های این کتاب می‌توان به این مورد اشاره کرد که نویسندگان به‌صورت جدی به دغدغه‌های خواننده واقف هستند و به این ترتیب به مطالبی می‌پردازند که در کتب دیگر یا به آنها اشاره نمی‌شود و یا تنها به‌صورت ضمنی به آنها پرداخته می‌شود؛ اما در این کتاب، علاوه بر طرح آنها، نظریات و توضیحات علمی نیز مطرح می‌شود و کاستی‌های نظریات موجود به‌روشنی گوشزد می‌شود. به‌عنوان مثال، می‌توان به مواردی از جمله دلیل اینکه پدیده‌های کوانتومی در اجرام بزرگ‌تر دیده نمی‌شوند و یا حتی گریزی به انرژی تاریک و توضیحات مفصلی پیرامون کرم‌چاله‌ها و ارتباط آنها با درهم‌تنیدگی کوانتومی و اینکه کتاب در نهایت نتیجه‌گیری می‌کند که کل فضازمان تجلی درهم‌تنیدگی است اشاره کرد. پرداختن به نگرانی‌های اساسی در حوزه فلسفی از جمله علیت و اراده آزاد از دیگر نکات برجسته کتاب است که خواننده را به مطالعه بیشتر سوق می‌دهد. اوج کتاب شاید در نتیجه‌گیری آن باشد، آنجا که سؤالاتی را مطرح می‌کند که خود پاسخی برای آنها ندارد: "با این حال، حتی وقتی می‌آموزیم که چگونه عجایب مکانیک کوانتومی را تحت کنترل درآوریم، باز هم واقعاً نمی‌توانیم در مورد معنی این نظریه به توافق نظر برسیم. آیا این امر به وضعیت ویژه‌ای از آگاهی ـ کلافی از خطوط هادی که ذرات را هدایت می‌کند ـ و یا وجود تعداد زیادی از جهان‌ها اشاره دارد؟ آیا این مسئله تهدیدی برای علیت است؟ آیا لایه بنیادی‌تری در زیر کوانتوم وجود دارد؟ به نظر می‌رسد ایده‌های ما در مورد مکانیک کوانتومی، خود، در نوعی برهم‌نهی کوانتومی قرار دارد."