بود که مردمش را فرا میخواند تا از علم و معرفتش بهره برند که در میان سروصدای حاضران گم شد و پس از آن با پرسش بیربط و بیمحتوای شخصی کوتهفکر رنگ باخت و فقط اثری از آن در کتب تاریخی بهجای ماند تا پس از سالها و در روزگاری دیگر دانشمند اهل تسننی چون «ابن ابی الحدید» در این باره گفت: «این ادعایی است که در طول تاریخ فقط شخصیتی مثل علی (ع) کرده است و میتواند بکند.»
به گواهی تاریخ، امام علی (ع) در رشتههای گوناگون علوم عقلی و نقلی، طبیعی و ماوراءالطبیعی، ریاضیات و اخلاقیات و اقسام فنون و حرفههای دیگر تخصص داشته است که در اینجا برخی از آنها را بر میشماریم:
او نخستین مدرسهی اسلامی را بنا نهاد و در آنجا به تدریس و تعلیم مدیریت در اسلام پرداخت.
نخستین پزشک در عربستان بود که به انجام بعضی معالجات پزشکی (درمان جذام و امراض داخلی و ضدعفونی جراحتها) پرداخت.
اولین گرمابه در عربستان را احداث کرد.
قرآن کریم را تدوین و حروف صدادار این کتاب آسمانی را ابداع کرد.
علم صرف و نحو عربی، اعرابگذاری قرآن و علم تجوید و شیوهی تعلیم آن را ابداع کرد.
اولین بندر در عربستان بهنام «بندر جده» را بنا نهاد.
در مدینه به ساخت معابر پرداخت (مهندسی شهرسازی).
ستارهشناسی و جهتیابی در شب نیز از اقدامات امیر مؤمنان بود که نخستین بار در راه «جلولا» و «نهاوند» برای لشکریان، مورد بهرهبرداری قرار گرفت.
تدریس زبان خارجی از جمله زبان پارسی، سریانی و خط پهلوی.
ساخت اولین کارخانهی کشتیسازی، اولین چاپارخانه، اولین آسیاب آبی و اولین قنات در عربستان نیز از اقدامات این امام همام بود.
از علی (ع) به دانشگاه جندیشاپور خوزستان جهت تدریس ادبیات، طب و علوم دیگر دعوت شد که بهعلت وقوع جنگ، این اتفاق روی نداد.
تسلط و تکلم به لهجهها و زبان ملتهای جهان حتی گویشهای محلی که البته ایشان غیر از عربی به زبانهای فارسی، ترکی، عبری و هندی نیز مسلط بودهاند.
امیرالمؤمنین اولین کلاسهای تعلیم قضاوت و استوار ساختن اصول محاکمات حقوقی و جزایی را برگزار کرد.
ایشان علاوه بر قرآن، بر تورات و انجیل تسلط کامل داشت.
شناخت و آگاهی از تاریخ گذشتگان و تاریخ ملل دیگر از جمله تاریخ ایران نیز، در شمار علومی بود که آن امام علی (ع) بر آن مسلط بود.
گذشته از تخصصهایی که در رشتههای پیشین ذکر شد، امیرالمؤمنین (ع) را میتوان یکی از بزرگترین نویسندگان و خطبای تاریخ ادبیات عرب دانست. در این میان به شهادت تمام ادبا و عقلای تاریخ، نهجالبلاغه اثری است که از قرآن فروتر و از کلام بشر، فراتر!
کتاب حاضر شما خوانندهی گرامی را با دیدگاههای مولا علی (ع) در چهارده موضوع زیر آشنا میسازد که برای آگاهی بیشتر، مقدمهای کوتاه دربارهی هر یک از موارد زیر ذکر میکنیم:
ایمان
مؤمن
نماز
قرآن
رفتارها و صفات شایسته
رفتارها و صفات ناشایست
علم
جهل
حق و باطل
قضاوت
عدالت
ریاست و حکمرانی
شورا و مشورت
وحدت و امنیت