کتاب ‫انسان دینی و دین انسانی‬ ‫ اثر صدیقه سپهوند نشر موسسه اندیشه کامیاب ایرانیان

امروزه در ايران و ساير كشورهای اسلامی، انديشه‌های انتقادی روشنفكران به ديدگاه سنتی دين، مورد توجه بخش مهمی از طبقات گوناگون جامعه، به خصوص اقشار تحصيل كرده و نسل جوان قرار گرفته است. چشم پوشی و كم توجهی به اين دگرگونی‌های فرهنگی، نه تنها از قدرت آن نمی‌كاهد، بلكه زمينه را برای پيشرفت آسان، بی دغدغه و فارغ از نقد آن فراهم می‌سازد. از اين رو، بر داعيه داران اسلام بخصوص دانش‌پژوهان حوزه و دانشگاه واجب است بعد از آگاهی و اشراف برانديشه‌ها و نقدهای نوينی كه امروزه متوجه آنان است، اشتباهات و انحرافات را در بستری آكنده از علم و حلم حكيمانه پاسخ دهند. و زمينه را هم برای آن اندیشه‌ها و هم برای نقدی که به آنان وارد استفراهم کنند چه آنکه مهم‌ترین علت از علت‌های رکود علم تکروی کردن و تک صدا بودن نظریه‌ها و فرضیه‌های علمی است. یكی از مباحث مهم فلسفه دین، موضوع انسان و دین و چگونگی ‌رابطه آنها است. رابطه انسان و دین زمانی درست ترسیم می‌شود كه ‌حقیقت دین و حقیقت انسان به خوبی شناخته شود، وقتی حقیقت دین وانسان، درست تبیین گردید، پیوند انسان و دین نیز به خوبی روشن‌ می‌شود. سر اینكه در آغاز بحث ‌باید حقیقت دین وانسان تبیین شود آن ‌است كه اولا شناخت هر مركبی متفرع بر شناخت اجزاء آن مركب است و ثانیا با شناخت طرفین ارتباط روشن می‌شود كه دین چگونه انواع ‌روابط انسان، یعنی رابطه انسان با خدا، رابطه انسان با انسان‌های دیگر، رابطه انسان با طبیعت و جهان آفرینش و رابطه ‌انسان با خود را تنظیم كند. مهم‌ترین وظیفه انسان امروزی در شناخت بهتر دین، شناخت دقیق «گستره پاسخگویی آن به نیازهای انسان بویژه انسان معاصر» می‌باشد. همان‌گونه که گزینش عاطفی و عرفی یک پدیده مسبوق به وجود عاطفه، قبول فرآیند جبری و تسلیم به مشهورات عرفی می‌باشد، گزینش عقلی آن نیز مسبوق به علم و آگاهی مستدل از سازه‌های آن پدیده و لوازم و تبعات برخاسته از آن می‌باشد. آگاهی از این که چه نیازها و توقعات انسانی به وسیله دین محقق می‌شوند، و دین در برآوردن کدام حاجت بشری بی بدیل و بی رقیب است، در دینداری افراد و جامعه نقش اساسی دارد. البتّه دینداری و دین‌مداری محقّقانه، نه مقلّدانه؛ خودیاب و خودفهم، نه پدریاب و پدرفهم. لذا ضروری است، در عصری که عصر ماهواره‌ها و انفجار اطلاعات است که حیات اجتماعی با برنامه‌ریزی‌های دقیق، ریز و فراگیر سامان‌یافته و جامعه در قالب نهادها و سازمانهای پیچیده که هر یک قوانین و آثار بخصوص خویش را دارند، تشخص پیدا کرده است، زندگی افراد در کنار این که از جهتی دارای فردیت افزون شده است، ولی از جنبه دیگر بقاء آن فردیت در شبکه‌ای به هم پیوسته، با حیات فردی و اجتماعی جامعه‌ای که در آن زیست می‌کنند و هم با حیات جامعه جهانی، ارتباط پیوسته و ناگسستنی دارد.